Szkice z językoznawstwa ogólnego

Description

Oddajemy do rąk Czytelnika oryginalne pisma Ferdinanda de Saussure’a - ojca nowoczesnej lingwistyki, który polskiemu odbiorcy był znany dotychczas jedynie z Kursu językoznawstwa ogólnego, zredagowanego po śmierci wielkiego genewczyka na podstawie notatek jego słuchaczy. Uważane za ostatecznie zaginione rękopisy prezentowanych w niniejszym tomie tekstów zostały odnalezione w 1996 roku w oranżerii posiadłości de Saussure’a w Genewie i opracowane przez językoznawców francuskich. Z nieznanych dotychczas pism F. de Saussure’a wyłania się nie tylko taka wizja ludzkiej mowy, która kolejny raz zmusza do przestawienia językoznawstwa na nowe tory, lecz także pełnokrwista postać ich autora. Ferdinand de Saussure jawi się nam jako gorący polemista-metodolog, który - głęboko przejęty tym, co dostrzegł w języku - w poczuciu osamotnienia bezkompromisowo zmaga się z absurdami, sprzecznościami i przesądami tak mocno zakorzenionymi we współczesnej mu lingwistyce. Daje się poznać bardziej jako filozof języka niż jako językoznawca w wąskim sensie tego słowa. U zarania XXI wieku dziedzictwo jego myśli okazuje się zadziwiająco aktualne w świetle współczesnego językoznawstwa, nauk humanistycznych i filozofii języka. Przedmowa do wydania polskiego - Magdalena Danielewiczowa FERDINAND DE SAUSSURE - SIŁA PARADOKSU 11 PRZEDMOWA WYDAWCÓW FRANCUSKICH 25 I. O DWOISTEJ NATURZE JĘZYKA (Zbiory BPU 1996) 1 Wstęp 35 2a [O dwoistej naturze: „pierwsza i ostatnia” zasada dualności] 35 2b Miejsce tożsamości 36 2c Natura przedmiotu w językoznawstwie 37 2d [Zasada dualizmu] 37 2e [Cztery punkty widzenia] 38 3a [Dosięgnąć przedmiotu] 39 3b [Językoznawstwo a fonetyka] 40 3c [Obecność i korelacja dźwięków] 41 3d [Fizjologiczno-akustyczna dziedzina figury dźwiękowej] 42 3e Obserwacje na temat gardłowych palatalnych z fizjologicznego i akustycznego punktu widzenia 43 3f [Wartość, sens, znaczenie] 44 3g [Wartość i formy] 44 4a [Fonetyka a morfologia, 1] 45 4b [Fonetyka a morfologia, 2] 46 5a [Dźwięk i znaczenie] 47 5b [Tożsamość - Byty jednostkowe] 47 5c [Tożsamość - Porządek pojęć] 49 6a [Spostrzeżenie na temat działań językoznawcy] 49 6b [Morfologia - Stan języka] 50 6c [Forma] 50 6d [Obojętność i różnica] 51 6e [Forma - Figura dźwiękowa] 52 7 [Zmiana fonetyczna a zmiana semantyczna] 55 8 [Semiologia] 58 9 [Przedmowa] 59 lOa O istocie rzeczy itp. [Perspektywa momentalna i fonetyczna. Stan] 61 lOb Zasada: n kakuminalne 63 11 [Różnorodność znaku] 64 12 [Życie języka] 66 13 [Gramatyka: kategorie] 68 14 [Gramatyka: reguły] 68 15 [Reguły fonetyki momentalnej] 69 16 [Właściwości reguł fonetyki momentalnej] 72 17 [Wypowiedź spełniona i wypowiedź potencjalna] 73 18 [Paralelność] 73 19 [Alternacja] 74 20a [Negatywność i różnica, 1] 76 20b [Negatywność i różnica, 2] 76 21 [Identyfikacja; Wartości względne, Punkt widzenia] 77 22a [Fonetyka i morfologia] 78 22b [Podstawowa zasada semiologii] 81 23 [Znaczenie dosłowne i przenośne] 82 24 [Znaki i negatywność] 83 25 [O negatywności synonimii] 84 26 [Problem synonimii (ciąg dalszy)] 84 27 O istocie rzeczy 86 28 Indeks 89 29a [System języka] 90 29b [Różnica a byty jednostkowe] 91 29c Względny stan zakresów pojęć wewnętrzny i zewnętrzny 92 29d Część syntetyczna 92 29e Tożsamość etymologiczna 92 29f [Składnia historyczna] 93 29g [Zmiana analogiczna] 93 29h [Główny przedmiot językoznawstwa] 94 29i [Innowacja morfologiczna] 94 29j [Integracja, czyli ostateczne ujęcie] 95 II. ITEM I AFORYZMY 1. NOWE ITEM (Zbiory BPU 1996) 99 1 [Kenom] 101 2 [Problem pochodzenia - Strumień] 101 3 [Elementy podstawowe - Dźwięk jako taki - Zdanie-Rytuał - Jednostka językowa (Znak - Dźwięk - Znaczenie)] 102 4 [Dyskurs, miejsce modyfikacji - Struktura tej książki] 102 5 [Sytuacja językoznawstwa - Jednostka językowa] 103 6 [Znak i znaczenie - Realności semiologiczne] 103 II. DAWNE ITEM (Wydanie Englera 1968-1974) 105 III. AFORYZMY (Wydanie Englera 1968-1974).....................................................123 III. INNE SZKICE NA TEMAT JĘZYKOZNAWSTWA OGÓLNEGO I. DOKUMENTY NOWE (Zbiory BPU 1996) 129 1 [Mowa - Język - Wypowiedź] 131 2 [Znak] 133 3 [Przewidywanie - Indukcja] 133 4 [Na temat łacińskich złożeń typu agricola] 135 5 [faber - Faure (Favre, Fevre, Lefevre, Lefebure)] 136 II. DOKUMENTY DAWNE (Wydanie Englera 1968-1974) 137 1 [Fonologia, 1] 139 2a [Pierwszy wykład na Uniwersytecie Genewskim (listopad 1891) ] 142 2b [Drugi wykład na Uniwersytecie Genewskim (listopad 1891)] 153 2c [Trzeci wykład na Uniwersytecie Genewskim (listopad 1891)] 159 3a [Uwaga na temat historii języków; krytyka wyrażenia gramatyka porównawcza, 1 ] 167 3b [Krytyka wyrażenia gramatyka porównawcza, 2] 168 4 [Różnice między literaturą, filologią, językoznawstwem] 169 5 [Fakt fonetyczny zakłada dwie epoki] 170 6a [Fonologia, 2] 170 6b [Fonologia, 3] 170 7 [Cechy mowy ludzkiej] 171 8 Morfologia 173 9 [Krytyka podziałów występujących w naukowych gramatykach] 187 10a [Notatki do książki na temat językoznawstwa ogólnego, 1 (1893-1894)] 188 lOb [Notatki do książki na temat językoznawstwa ogólnego, 2] 190 lOc [Notatki do książki na temat językoznawstwa ogólnego, 3] 192 11 [Zapiski do artykułu na temat Whitneya] 193 12a [Status i motus. Notatki do książki z językoznawstwa ogólnego, 1] 209 12b [Status i motus. Notatki do książki z językoznawstwa ogólnego, 2] 211 13a [O terminologicznych trudnościach w językoznawstwie („Żadnych figur!”)] 218 13b [O terminologicznych trudnościach w językoznawstwie (wyrażenia proste)] 220 14a [O artykulacji] 220 14b [Implozja + implozja] 221 14c [Teoria sylaby (1897)] 222 14d [Przypisy do fonologii; otwarcie; teoria sylaby (1897?)] 226 15a [Z jakim rodzajem jednostek mamy do czynienia w językoznawstwie?] 237 15b [Refleksje na temat jednostek] 237 16 [Anatomia i fizjologia] 237 17 [Uwagi na temat Programu i metod językoznawstwa teoretycznego Alberta Sećhehaye’go, 1908] 238 18 [Notatki różne, nie sklasyfikowane] 241 19 [Semiologia] 242 20 [Zdarzenie, stan, analogia] 246 21 [Rodziny języków] 247 22 [Prefiksy czy przyimki] 248 23 [Altemacje] 249 24 [Sprawozdanie z utworzenia katedry stylistyki] 250 III. UWAGI NA TEMAT WYPOWIEDZI (Zbiory BPU 1996) 253 IV. UNDE EXORIAR (Zbiory BPU 1996) 257 IV. UWAGI WSTĘPNE DO KURSU JĘZYKOZNAWSTWA OGÓLNEGO I. DOKUMENTY NOWE (Zbiory BPU 1996) 263 1 [Bezcielesna natura jednostek języka] 265 2 [Obojętność narzędzia] 265 3 [Język] 265 4 [Semiologia] 266 5 [System znaków - Zbiorowość] 266 6 [Wartość - Zbiorowość] 267 7 [Nieciągłość geograficzna] 268 8 [Wymiana międzykulturowa (intercourse)] 271 II. DOKUMENTY DAWNE (Wydanie Englera 1968-1974) 273 1 [Uwagi do wykładu I (1907)] 275 2a [Uwagi do wykładu II (1908-1909): Dualność] 276 2b [Uwagi do wykładu II (1908-1909): Whitney] 277 2c [Uwagi do wykładu II (1908-1909): Języki celtyckie] 281 3a [Uwagi do wykładu III (1910-1911): Części wykładu i geografia językoznawcza] 283 3b [Uwagi do wykładu III (1910-1911): Analiza łańcucha akustycznego] 300 3c [Uwagi do wykładu III (1910-1911): Nomenklatura] 301 3d [Uwagi do wykładu III (1910-1911): Byty jednostkowe i odcinki] 301 3e [Uwagi do wykładu III (1910-1911): Arbitralność znaku i pojęcie elementu systemu] 302 3f [Uwagi do wykładu III (1910-1911): Nieuchronność zmiany znaków; synchronia i diachronia] 303 3g [Uwagi do wykładu III (1910-1911): Wartość językowa] 308 Indeks rzeczowy 311 Indeks osobowy 320