Εισαγωγή στο Δίκαιο και στους Συνταγματικούς Θεσμούς

Description

Στόχος του βιβλίου αυτού είναι να αποτελέσει ένα εύληπτο, σύγχρονο και επίκαιρο εγχειρίδιο εισαγωγής στο δίκαιο και στο συνταγματικό δίκαιο. Τα τέσσερα κεφάλαιά του περιλαμβάνουν ζητήματα που αφορούν την επιστήμη του δικαίου και το συνταγματικό δίκαιο και ειδικότερα, τα ζητήματα της ερμηνείας και των πηγών του δικαίου, της συνταγματικής οργάνωσης του κράτους και της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών. Το βιβλίο περιέχει παράρτημα με το κείμενο του Συντάγματος 1975/86/01/08, καθώς και ερωτήματα και τεστ αυτοαξιολόγησης για την πρακτική εμβάθυνση του αναγνώστη. Εξώφυλλο Πίνακας περιεχομένων Πίνακας συντομεύσεων-ακρωνύμια Πρόλογος Εισαγωγή Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στο Δίκαιο και στην Επιστήμη του Δικαίου 1. Το δίκαιο και τα χαρακτηριστικά του 1.1. Η έννομη τάξη, το δημόσιο και το ιδιωτικό δίκαιο και η επιστήμη του δικαίου 1.2. Ο κανόνας του δικαίου και οι αρχές του δικαίου 1.3. Η ερμηνεία του δικαίου: οι μέθοδοι ερμηνείας και ο ρόλος της νομολογίας 1.4. Η ερμηνεία του συνταγματικού δικαίου Βιβλιογραφία/Αναφορές Κριτήρια αξιολόγησης Ερωτήματα αυτοαξιολόγησης Κεφάλαιο 2. Το σύστημα των πηγών του δικαίου 2. Οι πηγές του δικαίου 2.1. Το Σύνταγμα 2.1.1. Οι άτυπες τροποποιήσεις του Συντάγματος: Συνταγματικό έθιμο, συνταγματική πρακτική και συνταγματική πρακτική 2.1.2. Οι αναθεωρήσεις του 1986, 2001 και 2008 2.2. Συντακτικές Πράξεις και Ψηφίσματα 2.3. Το διεθνές δίκαιο, το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η διεθνής προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 2.4. Ο Κανονισμός της Βουλής 2.5. Το έθιμο και ο νόμος 2.6. Τα είδη του νόμου 2.7. Τα Προεδρικά Διατάγματα και οι κανονιστικές πράξεις της διοίκησης 2.8. Η συλλογική σύμβαση εργασίας 2.9. Οι πράξεις νομοθετικού περιεχομένου Βιβλιογραφία/Αναφορές Κριτήρια αξιολόγησης Κριτήριο αυτοαξιολόγησης 2ο Απαντήσεις Κεφάλαιο 3. Η συνταγματική οργάνωση του κράτους 3. Τα στοιχεία του κράτους: Επικράτεια, λαός και πρωτογενής εξουσία 3.1. Τα πολιτεύματα και οι διακρίσεις τους 3.2. Τυπολογία και διακρίσεις των πολιτευμάτων 3.3. Το ελληνικό πολίτευμα και η ιστορική εξέλιξη του 3.4. Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος 3.4.1. Η δημοκρατική αρχή 3.4.2. Η αντιπροσωπευτική αρχή 3.4.3. Η κοινοβουλευτική αρχή 3.4.4. Η αρχή της προεδρευόμενης δημοκρατίας 3.4.5. Η αρχή του πολυκομματισμού 3.4.6. Η αρχή της διάκρισης των λειτουργιών 3.4.7. Η αρχή του κράτους δικαίου 3.4.8. Η αρχή του κοινωνικού κράτους 3.5. Τα όργανα του Κράτους 3.6. Το Εκλογικό Σώμα 3.6.1. Το εκλογικό σύστημα 3.6.2. Τα δημοψηφίσματα κατά το άρθρο 44 § 2 Σ 3.7. Η Βουλή και ο βουλευτής 3.7.1. Η ανάδειξη των Βουλευτών 3.7.2. Η νομική θέση του βουλευτή 3.7.3. Η διάρκεια και η λήξη της θητείας της Βουλής 3.7.4. Η εσωτερική οργάνωση της Βουλής: O Πρόεδρος της Βουλής και οι κοινοβουλευτικές Επιτροπές 3.7.5. Οι αρμοδιότητες της Βουλής 3.8. Η Κυβέρνηση 3.8.1. Οι αρμοδιότητες του Υπουργικού Συμβουλίου 3.8.2. Οι αρμοδιότητες των μελών του Υπουργικού Συμβουλίου και του Πρωθυπουργού 3.8.3. Η ανάδειξη της Κυβέρνησης, η διαδικασία των διερευνητικών εντολών και χορήγησης εμπιστοσύνης υπό το ισχύον Σύνταγμα (άρθρα 37 και 84) 3.8.4. Η απαλλαγή της Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της 3.8.5. Η ευθύνη των μελών της Κυβέρνησης και το Ειδικό Ποινικό Δικαστήριο του άρθρου 86 Σ 3.8.6. Η συγκρότηση της Κυβέρνησης μετά τις εκλογές της 20 Σεπτεμβρίου 2015 3.9. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας 3.9.1. Προσόντα και διαδικασία εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας 3.9.2. Οι αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας 3.9.3. Η νομική θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας στο πολίτευμα 3.10. Η δικαστική λειτουργία κατά το ελληνικό Σύνταγμα 3.10.1. Οι συνταγματικές αρχές απονομής της δικαιοσύνης 3.10.2. Οι διακρίσεις και οι κλάδοι των δικαστηρίων 3.10.3. Η προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία των δικαστικών λειτουργών 3.11. Τα συνταγματικά προβλεπόμενα δικαστήρια 3.11.1. Το Δικαστήριο Αγωγών Κακοδικίας 3.11.2. Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο 3.11.3. Το Ελεγκτικό Συνέδριο 3.11.4. Το Συμβούλιο της Επικρατείας 3.11.5. Ο έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων 3.12. Οι Ανεξάρτητες Αρχές 3.12.1. Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού (ΑΣΕΠ) 3.12.2. Ο Συνήγορος του Πολίτη 3.12.3. Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) 3.12.4. Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) 3.12.5. Η Αρχή Διασφάλισης του απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) Βιβλιογραφία/Αναφορές Κριτήρια αξιολόγησης Κριτήριο αυτοαξιολόγησης 3ο Απαντήσεις Κεφάλαιο 4. Θεμελιώδη δικαιώματα 4. Η γενεαλογία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στη διεθνή και ελληνική έννομη τάξη 4.1. Τυπολογία και διακρίσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων 4.1.1. Οι γενιές προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και η εξελικτική τους φύση 4.2. Οι φορείς και οι αποδέκτες των συνταγματικών δικαιωμάτων 4.3. Εγγυήσεις, περιορισμοί και αντι-περιορισμοί των συνταγματικών δικαιωμάτων 4.4. Η αρχή της αξίας του ανθρώπου 4.5. Η αρχή της ισότητας 4.6. Τα ατομικά δικαιώματα 4.7. Τα κοινωνικά δικαιώματα 4.8. Τα πολιτικά δικαιώματα 4.9. Τα συνταγματικά καθήκοντα 4.10. Τα νέα δικαιώματα στην αναθεώρηση του 2001 4.11. Τα θεμελιώδη δικαιώματα στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βιβλιογραφία/Αναφορές Κριτήρια αξιολόγησης Κριτήριο αυτοαξιολόγησης 4ο Απαντήσεις Κριτήρια αξιολόγησης Ερωτήματα εμβάθυνσης με απαντήσεις (Κεφάλαια 1ο, 2ο, 3ο, 4ο και 5ο) Ευρετήριο Ελληνικών Όρων Ευρετήριο Ξενόγλωσσων Όρων ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. Σύνταγμα της Ελλάδας ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ - Βασικές διατάξεις ΤΜΗΜΑ Α΄ Μορφή του πολιτεύματος Άρθρο 1 Άρθρο 2 ΤΜΗΜΑ Β΄ Σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας Άρθρο 3 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕPΟ Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα Άρθρο 4 Άρθρο 5 **Άρθρο 5Α Άρθρο 6 Άρθρο 7 Άρθρο 8 Άρθρο 9 **Άρθρο 9Α Άρθρο 10 Άρθρο 11 **Άρθρο 12 Άρθρο 13 Άρθρο 14 Άρθρο 15 Άρθρο 16 Άρθρο 17 Άρθρο 18 Άρθρο 19 Άρθρο 20 Άρθρο 21 **Άρθρο 22 Άρθρο 23 Άρθρο 24 Άρθρο 25 ΜΕΡΟΣ ΤPΙΤΟ Οργάνωση και λειτουργίες της Πολιτείας ΤΜΗΜΑ Α΄ Σύνταξη της Πολιτείας Άρθρο 26 Άρθρο 27 Άρθρο 28 Άρθρο 29 ΤΜΗΜΑ Β΄ Πρόεδρος της Δημοκρατίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Ανάδειξη του Προέδρου Άρθρο 30 **Άρθρο 31 Άρθρο 32 Άρθρο 33 Άρθρο 34 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕPΟ Εξουσίες και ευθύνη από τις πράξεις του Προέδρου Άρθρο 35 Άρθρο 36 Άρθρο 37 Άρθρο 38 Άρθρο 39 Άρθρο 40 Άρθρο 41 Άρθρο 42 Άρθρο 43 Άρθρο 44 Άρθρο 45 Άρθρο 46 Άρθρο 47 Άρθρο 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤPΙΤΟ Ειδικές ευθύνες του Προέδρου της Δημοκρατίας Άρθρο 49 Άρθρο 50 ΤΜΗΜΑ Γ΄ Βουλή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Άρθρο 51 Άρθρο 52 Άρθρο 53 Άρθρο 54 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕPΟ Κωλύματα και ασυμβίβαστα των βουλευτών Άρθρο 55 Άρθρο 56 **Άρθρο 57*** Άρθρο 58 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤPΙΤΟ Καθήκοντα και δικαιώματα των βουλευτών Άρθρο 59 Άρθρο 60 Άρθρο 61 Άρθρο 62 Άρθρο 63 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑPΤΟ Οργάνωση και λειτουργία της Βουλής Άρθρο 64 Άρθρο 65 Άρθρο 66 Άρθρο 67 Άρθρο 68 Άρθρο 69 Άρθρο 70 Άρθρο 71 **Άρθρο 72 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Νομοθετική λειτουργία της Βουλής Άρθρο 73 Άρθρο 74 Άρθρο 75 Άρθρο 76 Άρθρο 77 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ Φορολογία και δημοσιονομική διαχείριση Άρθρο 78 Άρθρο 79 Άρθρο 80 ΤΜΗΜΑ Δ΄ Κυβέρνηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Συγκρότηση και αποστολή της Κυβέρνησης Άρθρο 81 Άρθρο 82 Άρθρο 83 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕPΟ Σχέσεις Βουλής και Κυβέρνησης Άρθρο 84 Άρθρο 85 **Άρθρο 86 ΤΜΗΜΑ Ε΄ Δικαστική Εξουσία ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Δικαστικοί λειτουργοί και υπάλληλοι Άρθρο 87 Άρθρο 88 Άρθρο 89 Άρθρο 90 Άρθρο 91 Άρθρο 92 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕPΟ Οργάνωση και δικαιοδοσία των δικαστηρίων Άρθρο 93 **Άρθρο 94 Άρθρο 95 Άρθρο 96 Άρθρο 97 Άρθρο 98 Άρθρο 99 Άρθρο 100 **Άρθρο 100Α ΤΜΗΜΑ ΣΤ΄ Διοίκηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Οργάνωση της διοίκησης Άρθρο 101 **Άρθρο 101Α **Άρθρο 102 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕPΟ Υπηρεσιακή κατάσταση των οργάνων της διοίκησης Άρθρο 103 Άρθρο 104 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤPΙΤΟ Καθεστώς του Αγίου Όρους Άρθρο 105 ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑPΤΟ Ειδικές τελικές και μεταβατικές διατάξεις ΤΜΗΜΑ Α΄ Ειδικές διατάξεις Άρθρο 106 Άρθρο 107 Άρθρο 108 Άρθρο 109 ΤΜΗΜΑ Β΄ Αναθεώρηση του Συντάγματος Άρθρο 110 ΤΜΗΜΑ Γ΄ Μεταβατικές διατάξεις Άρθρο 111 Άρθρο 112 Άρθρο 113 Άρθρο 114 **Άρθρο 115*** Άρθρο 116 Άρθρο 117 Άρθρο 118 Άρθρο 119 ΤΜΗΜΑ Δ΄ Ακροτελεύτια διάταξη Άρθρο 120 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙI. Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών Άρθρο 1: Υποχρέωση σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου Τίτλος I. Δικαιώματα και ελευθερίες Άρθρο 2: Το δικαίωμα στη ζωή Άρθρο 3: Απαγόρευση των βασανιστηρίων Άρθρο 4: Απαγόρευση της δουλείας και των καταναγκαστικών έργων Άρθρο 5: Το δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία και ασφάλεια Άρθρο 6: Δικαίωμα στη χρηστή απονομή δικαιοσύνης Άρθρο 7: Μη επιβολή ποινής άνευ νόμου Άρθρο 8: Δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής Άρθρο 9: Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας Άρθρο 10: Ελευθερία έκφρασης Άρθρο 11: Ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι Άρθρο 12: Δικαίωμα συνάψεως γάμου Άρθρο 13: Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής Άρθρο 14: Απαγόρευση των διακρίσεων Άρθρο 15: Παρέκκλιση σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης Άρθρο 16: Περιορισμοί στην πολιτική δραστηριότητα των αλλοδαπών Άρθρο 17: Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώματος Άρθρο 18: Όρια στη χρήση των περιορισμών σε δικαιώματα Τίτλος II. Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των δικαιωμάτων του ανθρώπου Άρθρο 19: Σύσταση του Δικαστηρίου Άρθρο 20: Αριθμός Δικαστών Άρθρο 21: Όροι άσκησης των καθηκόντων Άρθρο 22: Εκλογή δικαστών Άρθρο 23: Διάρκεια και λήξη θητείας Άρθρο 24: Γραμματεία και εισηγητές Άρθρο 25: Ολομέλεια του Δικαστηρίου Άρθρο 26: Μονομελής Σύνθεση, Επιτροπές, Τμήματα και Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης Άρθρο 27: Αρμοδιότητες του μονομελούς δικαστικού σχηματισμού Άρθρο 28: Αρμοδιότητες Επιτροπών Άρθρο 29: Αποφάσεις των Τμημάτων επί του παραδεκτού και της ουσίας Άρθρο 30: Παραίτηση υπέρ του Τμήματος Ευρείας Συνθέσεως Άρθρο 31: Αρμοδιότητες του Τμήματος Ευρείας Συνθέσεως Άρθρο 32: Δικαιοδοσία του Δικαστηρίου Άρθρο 33: Διακρατικές υποθέσεις Άρθρο 34: Ατομικές προσφυγές Άρθρο 35: Προϋποθέσεις παραδεκτού Άρθρο 36: Παρέμβαση τρίτου Άρθρο 37: Διαγραφή Άρθρο 38: Εξέταση της υπόθεσης Άρθρο 39: Φιλικοί διακανονισμοί Άρθρο 40: Δημόσια συνεδρίαση και πρόσβαση στα έγγραφα Άρθρο 41: Δίκαιη ικανοποίηση Άρθρο 42: Αποφάσεις των Τμημάτων Άρθρο 43: Παραπομπή ενώπιον του Τμήματος Ευρείας Σύνθεσης Άρθρο 44: Οριστικές αποφάσεις Άρθρο 45: Αιτιολογία αποφάσεων Άρθρο 46: Υποχρεωτική ισχύς και εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων Άρθρο 47: Γνωμοδοτήσεις Άρθρο 48: Αρμοδιότητα για έκδοση γνωμοδοτήσεων του Δικαστηρίου Άρθρο 49: Αιτιολογία των γνωμοδοτήσεων Άρθρο 50: Έξοδα λειτουργίας του Δικαστηρίου Άρθρο 51: Προνόμια και ασυλίες των δικαστών Τίτλος III. Διάφορες διατάξεις Άρθρο 52: Έρευνες του Γενικού Γραμματέα Άρθρο 53: Προστασία των αναγνωρισμένων δικαιωμάτων του ανθρώπου Άρθρο 54: Εξουσίες της Επιτροπής Υπουργών Άρθρο 55: Παραίτηση απο άλλους τρόπους επίλυσης διαφορών Άρθρο 56: Εδαφική εφαρμογή Άρθρο 57 : Επιφυλάξεις Άρθρο 58: Καταγγελία Άρθρο 59: Υπογραφή και επικύρωση Πρόσθετον Πρωτόκολλον εις την Σύμβασιν περί προασπίσεως των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών Άρθρο 1: Προστασία της ιδιοκτησίας Άρθρο 2: Δικαίωμα στην εκπαίδευση Άρθρο 3: Δικαίωμα για ελεύθερες εκλογές Άρθρο 4: Εδαφική εφαρμογή Άρθρο 5: Σχέσεις με τη Σύμβαση Άρθρο 6: Υπογραφή και επικύρωση Πρωτόκολλο υπ’ αριθ. 4 Πρωτόκολλο υπ’ αριθ. 6 της Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών σχετικά με την κατάργηση της ποινής του θανάτου Άρθρο 1: Κατάργηση της θανατικής ποινής Άρθρο 2: Θανατική ποινή σε καιρό πολέμου Άρθρο 3: Απαγόρευση παρεκκλίσεων Άρθρο 4: Απαγόρευση επιφυλάξεων Άρθρο 5: Εδαφική εφαρμογή Άρθρο 6: Σχέσεις με τη Σύμβαση Άρθρο 7: Υπογραφή και επικύρωση Άρθρο 8: Έναρξη ισχύος Άρθρο 9: Καθήκοντα του θεματοφύλακα Πρωτόκολλο υπ' αριθ. 7 της Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών Άρθρο 1: Διαδικαστικές εγγυήσεις σε περίπτωση απέλασης αλλοδαπού Άρθρο 2: Δικαίωμα για διπλό βαθμό δικαιοδοσίας σε θέματα ποινικού δικαίου Άρθρο 3: Δικαίωμα αποζημίωσης σε περίπτωση δικαστικής πλάνης Άρθρο 4: Δικαίωμα κάθε προσώπου να μη δικάζεται ή να τιμωρείται δύο φορές για το ίδιο αδίκημα Άρθρο 5: Ισότητα μεταξύ συζύγων Άρθρο 6: Εδαφική εφαρμογή Άρθρο 7: Σχέσεις με τη Σύμβαση Άρθρο 8: Υπογραφή και επικύρωση Άρθρο 9: Έναρξη ισχύος Άρθρο 10: Καθήκοντα του θεματοφύλακα Πρωτόκολλο υπ’ αριθ. 12 Πρωτόκολλο υπ’ αριθ. 13 της Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών σχετικά με την κατάργηση της θανατικής ποινής σε όλες τις περιστάσεις Άρθρο 1: Κατάργηση της θανατικής ποινής Άρθρο 2: Απαγόρευση παραβάσεων Άρθρο 3: Απαγόρευση επιφυλάξεων Άρθρο 4: Εδαφική εφαρμογή Άρθρο 5: Σχέση με την Σύμβαση Άρθρο 6: Υπογραφή και επικύρωση Άρθρο 7: Θέση σε ισχύ Άρθρο 8: Καθήκοντα του θεματοφύλακα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III. ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (2010/C 83/02) ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Προοίμιο TΙΤΛΟΣ 1. ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ Άρθρο 1: Ανθρώπινη αξιοπρέπεια Άρθρο 2: Δικαίωμα στη ζωή Άρθρο 3: Δικαίωμα στην ακεραιότητα του προσώπου Άρθρο 4: Απαγόρευση των βασανιστηρίων και των απάνθρωπων ή εξευτελιστικών ποινών ή μεταχείρισης Άρθρο 5: Απαγόρευση της δουλείας και της αναγκαστικής εργασίας TΙΤΛΟΣ ΙΙ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ Άρθρο 6: Δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια Άρθρο 7: Σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής Άρθρο 8: Προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα Άρθρο 9: Δικαίωμα γάμου και δικαίωμα δημιουργίας οικογένειας Άρθρο 10: Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας Άρθρο 11: Ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης Άρθρο 12: Ελευθερία του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι Άρθρο 13: Ελευθερία της τέχνης και της επιστήμης Άρθρο 14: Δικαίωμα εκπαίδευσης Άρθρο 15: Ελευθερία του επαγγέλματος και δικαίωμα προς εργασία Άρθρο 16: Επιχειρηματική ελευθερία Άρθρο 17: Δικαίωμα ιδιοκτησίας Άρθρο 18: Δικαίωμα ασύλου Άρθρο 19: Προστασία σε περίπτωση απομάκρυνσης, απέλασης και έκδοσης TΙΤΛΟΣ ΙΙΙ. ΙΣΟΤΗΤΑ Άρθρο 20: Ισότητα έναντι του νόμου Άρθρο 21: Απαγόρευση διακρίσεων Άρθρο 22: Πολιτιστική, θρησκευτική και γλωσσική πολυμορφία Άρθρο 23: Ισότητα γυναικών και ανδρών Άρθρο 24: Δικαιώματα του παιδιού Άρθρο 25: Δικαιώματα των ηλικιωμένων Άρθρο 26: Ένταξη των ατόμων με αναπηρίες ΤΙΤΛΟΣ IV. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ Άρθρο 27: Δικαίωμα των εργαζομένων στην ενημέρωση και τη διαβούλευση στο πλαίσιο της επιχείρησης Άρθρο 28: Δικαίωμα διαπραγμάτευσης και συλλογικών δράσεων Άρθρο 29: Δικαίωμα πρόσβασης στις υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας Άρθρο 30: Προστασία σε περίπτωση αδικαιολόγητης απόλυσης Άρθρο 31: Δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας Άρθρο 32: Απαγόρευση της εργασίας των παιδιών και προστασία των νέων στην εργασία Άρθρο 33: Οικογενειακή ζωή και επαγγελματική ζωή Άρθρο 34: Κοινωνική ασφάλιση και κοινωνική αρωγή Άρθρο 35: Προστασία της υγείας Άρθρο 36: Πρόσβαση στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος Άρθρο 37: Προστασία του περιβάλλοντος Άρθρο 38: Προστασία του καταναλωτή ΤΙΤΛΟΣ V. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ Άρθρο 39: Δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Άρθρο 40: Δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές Άρθρο 41: Δικαίωμα χρηστής διοίκησης Άρθρο 42: Δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα Άρθρο 43: Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής Άρθρο 44: Δικαίωμα αναφοράς Άρθρο 45: Ελευθερία κυκλοφορίας και διαμονής Άρθρο 46: Διπλωματική και προξενική προστασία ΤΙΤΛΟΣ VI. ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ Άρθρο 47: Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου Άρθρο 48: Τεκμήριο αθωότητας και δικαιώματα της υπεράσπισης Άρθρο 49: Αρχές της νομιμότητας και της αναλογικότητας αξιοποίνων πράξεων και ποινών Άρθρο 50: Δικαίωμα του προσώπου να μη δικάζεται ή να μην τιμωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη ΤΙΤΛΟΣ VII. ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΕΠΟΥΝ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΧΑΡΤΗ Άρθρο 51: Πεδίο εφαρμογής Άρθρο 52: Εμβέλεια και ερμηνεία των δικαιωμάτων και των αρχών Άρθρο 53: Επίπεδο προστασίας Άρθρο 54: Απαγόρευση της κατάχρησης δικαιώματος