Συνταγματικό Δίκαιο - Πανεπιστημιακές παραδόσεις

Description

Το ηλεκτρονικό αυτό εγχειρίδιο αποδίδει εν πολλοίς τις παραδόσεις Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δεν διεκδικεί πρωτοτυπία, αλλά συμπυκνώνει -με τρόπο που η συγγραφέας ελπίζει να είναι διδακτικά πρόσφορος- τα σημαντικότερα σημεία των διδακτικών εγχειριδίων κυρίως, και δευτερευόντως μελετών και μονογραφιών, που αναφέρονται στη βιβλιογραφία. Αποσκοπεί καταρχάς στην υποστήριξη της μελέτης των φοιτητών της Νομικής, των Πολιτικών Επιστημών και άλλων κοινωνικών επιστημών. Φιλοδοξεί όμως, όντας ελεύθερα προσβάσιμο στο διαδίκτυο, να βοηθήσει και τον κάθε ενδιαφερόμενο για τη λειτουργία της Πολιτείας και της δημοκρατίας πολίτη να αποκτήσει ένα ελάχιστο γνωστικό υπόβαθρο για να κατανοήσει και να κρίνει, διαμορφώνοντας γνώμη με βάση τη γνώση, τα πολιτειακά τεκταινόμενα στην Ελλάδα. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πίνακας Συντομεύσεων-Ακρωνύμια ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1ο Κεφάλαιο: Κράτος, Κυριαρχία και Συνταγματισμός 1.1 Έννοια και ορισμός του κράτους 1.1.1 Εισαγωγή 1.1.2 Κράτος και πολιτεία: δύο τεμνόμενες έννοιες 1.2 Τα συστατικά στοιχεία του κράτους 1.2.1 Χώρα ή επικράτεια 1.2.2 Λαός 1.2.2.1 Έννοια 1.2.2.2 Ορολογικές και νοηματικές διαφοροποιήσεις 1.2.2.2.1 Λαός, πληθυσμός και γένος 1.2.2.2.2 Λαός και έθνος 1.2.2.3 Ιθαγένεια 1.2.3 Η Κρατική εξουσία ως «κυριαρχία» 1.2.3.1 Εσωτερική κυριαρχία 1.2.3.2 Εξωτερική κυριαρχία 1.3 Οι διαφορετικές έννοιες του όρου «κράτος» 1.3.1 Το κράτος-έθνος 1.3.2 Το κράτος ως κρατική εξουσία 1.3.3 Το κράτος ως νομικό πρόσωπο ή αλλιώς «δημόσιο» 1.3.4 Το κράτος ως κεντρική κρατική εξουσία 1.3.5 Το κράτος ως πολιτική κοινωνία 1.3.6 Το κράτος ως έννομη τάξη 1.4 Ο Συνταγματισμός: ιστορική αναδρομή και περιεχόμενο 1.4.1 Υπήρχε Σύνταγμα ή Συνταγματισμός πριν τα εθνικά κράτη; 1.4.2 Η πορεία προς το Συνταγματικό κράτος 1.4.3 Η φιλελευθεροποίηση της κοινωνίας 1.4.4 Τα είδη του Συνταγματισμού 1.4.4.1 Ο φιλελεύθερος Συνταγματισμός 1.4.4.2 Ο δημοκρατικός Συνταγματισμός 1.4.4.3 Ο κοινωνικός Συνταγματισμός 1.4.5 Συνταγματικό κράτος και Σύνταγμα Βιβλιογραφία 2ο Κεφάλαιο: Το Σύνταγμα ως Αντικείμενο του Συνταγματικού Δικαίου: Έννοια, Δημιουργία, Διακρίσεις και Λειτουργίες του Συντάγματος 2.1 Οι διαφορετικές προσλήψεις του Συντάγματος 2.1.1 Η πολιτειακή πρόσληψη του Συντάγματος 2.1.2 Η νομική πρόσληψη του Συντάγματος 2.2 Συντακτική εξουσία 2.2.1 Έννοια 2.2.2 Μορφές εμφάνισης της συντακτικής εξουσίας 2.2.3 Πράξεις της συντακτικής εξουσίας 2.3 Οι διαφορετικές έννοιες και οι διακρίσεις του Συντάγματος (υπό τη νομική του πρόσληψη) 2.3.1 Τυπικό και ουσιαστικό Σύνταγμα 2.3.1.1 Τυπικό 2.3.1.2 Ουσιαστικό Σύνταγμα 2.3.1.3 Σύνθετη έννοια 2.3.1.4 Η ιδανική έννοια του Συντάγματος 2.3.2 Με κριτήριο τη μορφή 2.3.2.1 Γραπτό 2.3.2.2 Άγραφο 2.3.3 Με κριτήριο τη δυνατότητα τροποποίησης 2.3.3.1 Αυστηρό 2.3.3.2 Ήπιο 2.3.4 Με κριτήριο την κανονιστική του ποιότητα 2.3.4.1 Εικονικό ή περιγραφικό ή διακηρυκτικό 2.3.4.2 Κανονιστικό 2.4 Σημασία και λειτουργίες του Συντάγματος 2.4.1 Η σημασία του Συντάγματος 2.4.1.1 Η πολιτική σημασία 2.4.1.2 Η νομική σημασία 2.4.2 Οι λειτουργίες του Συντάγματος 2.4.2.1 Συστατική λειτουργία 2.4.2.2 Οργανωτική λειτουργία 2.4.2.3 Εγγυητική λειτουργία 2.4.2.4 Νομιμοποιητική λειτουργία 2.4.2.4.1 Η έννοια της νομιμοποίησης 2.4.2.4.2 Η ορθολογική διά του Συντάγματος νομιμοποίηση της εξουσίας 2.4.2.5 Συμβολική και ενοποιητική λειτουργία 2.4.2.6 Δικαιοπαραγωγική λειτουργία 2.4.2.7 Ενοποιητική ή ευρωενωσιακή λειτουργία 2.4.3 Χαρακτηριστικά του Συνταγματικού κράτους 2.5 Το Συνταγματικό δίκαιο ως κλάδος της επιστήμης του δικαίου με αντικείμενο το Σύνταγμα 2.5.1 Το αντικείμενο του Συνταγματικού δικαίου 2.5.2 Το ζήτημα της ερμηνείας του Συντάγματος 2.5.2.1 Οι μέθοδοι ερμηνείας του (Συνταγματικού) δικαίου 2.5.2.2 Ο δυναμικός χαρακτήρας της ερμηνείας Βιβλιογραφία 3ο Κεφάλαιο: Το Σύνταγμα ως μήτρα της έννομης τάξης 3.1 Το Σύνταγμα και ο νόμος, το Σύνταγμα ως νόμος 3.1.1 Εισαγωγή 3.1.2 Ο νόμος (με την ουσιαστική έννοια του όρου) 3.1.3 Διατάξεις 3.1.4 Κανόνες 3.1.5 Νομικές αρχές και θεμελιώδεις συνταγματικές αρχές 3.1.5.1 Έννοια 3.1.5.2 Διακρίσεις θεμελιωδών συνταγματικών αρχών 3.1.5.3 Διαφοροποίηση από τις οργανωτικές αρχές του Συντάγματος 3.1.5.4 Ζήτημα ιεραρχικής θέσης θεμελιωδών συνταγματικών αρχών με άλλους συνταγματικούς κανόνες 3.1.6 Όργανα του κράτους 3.1.6.1 Έννοια 3.1.6.2 Διακρίσεις κρατικών οργάνων 3.1.7 Πηγές του δικαίου: Έννοια και διακρίσεις 3.2 Οι πηγές του εθνικού (συνταγματικού) δικαίου: τυπολογία 3.2.1 Το τυπικό Σύνταγμα 3.2.2 Το διεθνές δίκαιο 3.2.3 Ο τυπικός νόμος 3.2.3.1 Έννοια τυπικού νόμου 3.2.3.2 Η διαδικασία παραγωγής των τυπικών νόμων 3.2.3.3 Η χρονική ισχύς του νόμου 3.2.3.3.1 Ειδικότερες κατηγορίες νόμων 3.2.3.3.1.1 Νόμοι-μέτρα 3.2.3.3.1.2 Ατομικοί νόμοι 3.2.3.3.1.3 Νόμοι-πλαίσιο 3.2.3.3.1.4 Οι εκτελεστικοί του Συντάγματος νόμοι 3.2.3.3.1.5 Εφ’ άπαξ εκδιδόμενοι νόμοι 3.2.4 Ο Κανονισμός της Βουλής 3.2.5 Οι κανονιστικές πράξεις της Διοίκησης 3.2.5.1 Γενικά για την κανονιστική αρμοδιότητα των οργάνων της εκτελεστικής εξουσίας 3.2.5.1.1 Τακτική 3.2.5.1.2 Έκτακτη (Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου) 3.2.5.1.3 Εξαιρετική 3.2.5.2 Το εκτελεστικό διάταγμα 3.2.5.3 Η κατ’ εξουσιοδότηση εκδιδόμενη κανονιστική πράξη της Διοίκησης 3.2.5.4 Η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου 3.2.5.4.1 Η έκδοση ΠΝΠ: προϋποθέσεις και όργανο 3.2.5.4.2 Η κύρωση της ΠΝΠ 3.2.6 Η συλλογική σύμβαση εργασίας 3.2.7 Το (συνταγματικό) έθιμο 3.2.8 Νομολογία 3.3 Σύνταγμα και διεθνές δίκαιο 3.3.1 Το άρθρο 28 Σ ως πύλη εισόδου του διεθνούς δικαίου στην ελληνική έννομη τάξη 3.3.2 Το διεθνές δίκαιο 3.3.3 Το ενωσιακό δίκαιο 3.3.3.1 Η παράγραφος 2 του άρθρου 28 ως συνταγματική βάση για τη μεταφορά αρμοδιοτήτων σε όργανα διεθνών οργανισμών 3.3.3.2 Η παράγραφος 3 άρθρου 28 Σ ως βάση περιορισμού της άσκησης της εθνικής κυριαρχίας 3.3.3.3 Η σχέση μεταξύ των παραγράφων 2 και 3 του άρθρου 28 Σ 3.3.3.4 Οι προερχόμενες από το ενωσιακό δίκαιο κυριότερες πηγές του δικαίου 3.3.3.4.1 Ο Κανονισμός 3.3.3.4.2 Η Οδηγία 3.3.3.4.3 Η Απόφαση και η απόφαση-πλαίσιο 3.3.3.4.4 Άλλες πηγές του ενωσιακού δικαίου 3.4 Ιεραρχία των πηγών του δικαίου Βιβλιογραφία 4ο Κεφάλαιο: Κοινωνικό κράτος δικαίου και διάκριση των λειτουργιών 4.1 Το κράτος δικαίου 4.1.1 Έννοια και διακρίσεις (τυπικό και ουσιαστικό) 4.1.1.1 Εισαγωγικά 4.1.1.2 Το κράτος δικαίου υπό την τυπική έννοια 4.1.2 Το κράτος δικαίου υπό την ουσιαστική έννοια 4.1.3 Εκφάνσεις του κράτους δικαίου (υπό την τυπική του έννοια) 4.1.3.1 Η αρχή της νομιμότητας 4.1.3.2 Περιορισμοί στη δράση της δημόσιας διοίκησης 4.1.3.2.1 Μη αναδρομική ισχύς των διοικητικών πράξεων 4.1.3.2.2 Η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικουμένου 4.1.3.2.3 Αιτιολογία Διοικητικών Πράξεων 4.1.3.3 Λειτουργία ενός ανεξάρτητου συστήματος δικαιοσύνης 4.1.4 Ο δικαστικός έλεγχος της (αντι)συνταγματικότητας των νόμων ως συστατικό του κράτους δικαίου και ειδική εγγύηση τήρησης του Συντάγματος 4.1.4.1 Η αρμοδιότητα του δικαστή να ελέγχει το νόμο με κριτήριο το Σύνταγμα 4.1.4.2 Νομιμοποίηση και ενστάσεις 4.1.4.3 Διακρίσεις του ελέγχου 4.1.4.3.1 Κατασταλτικός 4.1.4.3.2 Διάχυτος 4.1.4.3.3 Παρεμπίπτων 4.1.4.3.4 Συγκεκριμένος 4.1.4.3.5 Δηλωτικός (διαπιστωτικός) 4.1.4.4 Τα ανέλεγκτα ζητήματα 4.2 Η αρχή της διάκρισης των λειτουργιών 4.2.1 Ιστορική καταγωγή 4.2.2 Η διάκριση των εξουσιών ως συνταγματική αρχή 4.2.2.1 Η σημασία της αρχής της διάκρισης των εξουσιών στο συνταγματικό κράτος 4.2.2.2 Ουσιαστική και οργανική διάκριση των εξουσιών 4.2.3 Η αποτύπωση της αρχής στο ελληνικό Σύνταγμα 4.2.3.1 Το κανονιστικό περιεχόμενο της αρχής 4.2.4 Η έννοια και το περιεχόμενο των τριών λειτουργιών 4.2.4.1 Η νομοθετική λειτουργία 4.2.4.2 Η εκτελεστική λειτουργία 4.2.4.3 Η δικαστική λειτουργία 4.2.4.4 Η απαγόρευση παρέμβασης της νομοθετικής εξουσίας στα έργα της δικαστικής ως έκφανση της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών 4.2.5 Παρεκκλίσεις από την αρχή της διάκρισης 4.2.5.1 Η διασταύρωση των λειτουργιών 4.2.5.2 Η οργανική σύγχυση 4.2.5.3 Η αρχή της διάκρισης σε σχέση με το πολίτευμα 4.3 Aρχή του κοινωνικού κράτους 4.3.1 Έννοια και σημασία 4.3.2 Τάση αλληλοδιείσδυσης κράτους και κοινωνίας 4.3.3 Κοινωνικό κράτος και κοινωνικά δικαιώματα Βιβλιογραφία 5ο Κεφάλαιο: Η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία 5.1 Το δημοκρατικό πολίτευμα 5.1.1 Η έννοια της δημοκρατίας 5.1.2 Η έννοια του πολιτεύματος 5.1.3 Το εναρκτήριο άρθρο του Συντάγματος 5.2 Η λαϊκή κυριαρχία ως θεμέλιο του πολιτεύματος 5.2.1 Έννοια 5.2.2 Εθνική ή λαϊκή κυριαρχία; 5.3 Η αντιπροσωπευτική αρχή 5.3.1 Το αίτημα για αντιπροσώπευση ως αίτημα συμμετοχής στην εξουσία 5.3.2 Η αντιπροσώπευση ως αναφαίρετο χαρακτηριστικό της συνταγματικής δημοκρατίας 5.3.3 Στοιχεία της αντιπροσωπευτικής αρχής 5.3.4 Εκλογικό σώμα 5.3.5 Η αντιπροσωπευτική αρχή στο Σύνταγμα 5.4 Αρχές της ψήφου και της ψηφοφορίας 5.4.1 Γενικά 5.4.2 Αρχή της καθολικής ψηφοφορίας 5.4.2.1 Φορείς του ενεργητικού εκλογικού δικαιώματος 5.4.2.2 Ψήφος εκλογέων που βρίσκονται εκτός Ελλάδας 5.4.3 Αρχή της άμεσης ψηφοφορίας 5.4.4 Αρχή της μυστικής ψηφοφορίας 5.4.5 Αρχή της υποχρεωτικής ψηφοφορίας 5.4.6 Αρχή της ισότητας της ψήφου 5.5 Εκλογικό σύστημα 5.5.1 Ο εκλογικός νόμος 5.5.2 Αναλογικό ή πλειοψηφικό 5.6 Πολιτικά κόμματα 5.6.1 Η αρχή του πολυκομματισμού 5.6.2 Βασικά εννοιολογικά στοιχεία 5.6.3 Κοινοβουλευτικό σύστημα και κόμματα 5.6.4 Ζήτημα της εσωκομματικής δημοκρατίας 5.7 Θεσμοί ημι-άμεσης δημοκρατίας 5.7.1 Η προστιθέμενη αξία των θεσμών ημι-άμεσης δημοκρατίας στο αντιπροσωπευτικό σύστημα 5.7.2 Λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία 5.7.3 Δημοψήφισμα 5.7.3.1 Έννοια 5.7.3.2 Είδη δημοψηφισμάτων 5.7.3.2.1 Γνήσια και προσωπικά 5.7.3.2.2 Αποφασιστικά και συμβουλευτικά 5.7.3.2.3 Νομοθετικά, συνταγματικά ή κυβερνητικά 5.7.3.2.4 Υποχρεωτικό ή προαιρετικό 5.7.3.2.5 Προγενέστερο ή μεταγενέστερο του νόμου 5.7.3.3 Τύποι δημοψηφίσματος στο ελληνικό Σύνταγμα 5.7.3.3.1 Κυβερνητικό δημοψήφισμα 5.7.3.3.2 Νομοθετικό δημοψήφισμα Βιβλιογραφία 6ο Κεφάλαιο: Βουλή, Κυβέρνηση, Πρόεδρος της Δημοκρατίας 6.1 Βουλή 6.1.1 Αρμοδιότητες της Βουλής 6.1.1.1 Νομοθετικές αρμοδιότητες 6.1.1.2 Κοινοβουλευτικός έλεγχος των πράξεων και παραλείψεων της Κυβέρνησης 6.1.1.3 Δικαστικές αρμοδιότητες της Βουλής 6.1.1.4 Άλλες αρμοδιότητες της Βουλής 6.1.2 Σύνθεση και λειτουργία 6.2 Βουλευτές 6.2.1 Δικαίωμα του εκλέγεσθαι (παθητικό εκλογικό δικαίωμα) 6.2.1.1 Κωλύματα 6.2.1.2 Ασυμβίβαστα 6.2.2 Η νομική θέση του βουλευτή και η βουλευτική ασυλία 6.2.2.1 Το ανεύθυνο 6.2.2.2 Το βουλευτικό απόρρητο 6.2.2.3 Το ακαταδίωκτο 6.2.3 Ελεύθερη εντολή των βουλευτών 6.2.3.1 Έννοια 6.2.3.2 Σχετικοποίηση της ελεύθερης εντολής 6.3 Η Κυβέρνηση 6.3.1 Σύνθεση 6.3.2 Τυπικά προσόντα μελών υπουργικού συμβουλίου 6.3.3 Αρμοδιότητες του Υπουργικού Συμβουλίου 6.3.4 Αρμοδιότητες Πρωθυπουργού 6.3.5 Αντικατάσταση του Πρωθυπουργού σε περίπτωση αδυναμίας άσκησης των καθηκόντων του 6.3.6 Η ευθύνη των μελών της Κυβέρνησης 6.3.6.1 Εισαγωγικά 6.3.6.2 Πολιτική ευθύνη 6.3.6.2.1 Γενικά 6.3.6.2.2 Η κοινοβουλευτική ευθύνη ως μέρος της πολιτικής 6.3.6.3 Νομική ευθύνη 6.3.6.4 Αστική ευθύνη 6.3.6.5 Ποινική ευθύνη 6.3.6.5.1 Ο ρόλος της Βουλής 6.3.6.5.2 Ειδικό Δικαστήριο 6.3.6.5.3 Παραγραφή και αποσβεστική προθεσμία 6.4 Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας 6.4.1 Η θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας στο πολίτευμα 6.4.1.1 Αρχηγός του κράτους και διεθνής παραστάτης της χώρας 6.4.1.2 Ρυθμιστής του πολιτεύματος 6.4.1.2.1 Σημασία της έννοιας «ρυθμιστής» 6.4.1.2.2 Οι ρυθμιστικές αρμοδιότητες 6.4.1.3 Παράγοντας άσκησης των τριών συντεταγμένων λειτουργιών 6.4.1.3.1 Διάκριση των εξουσιών και Πρόεδρος της Δημοκρατίας 6.4.1.3.2 Νομοθετικές αρμοδιότητες 6.4.1.3.3 Εκτελεστικές αρμοδιότητες 6.4.1.3.4 Δικαστικές αρμοδιότητες 6.4.2 Η εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας 6.4.2.1 Προσόντα και κωλύματα εκλογιμότητας του Προέδρου της Δημοκρατίας 6.4.2.2 Διαδικασία εκλογής 6.4.2.2.1 Η σύγκληση της Βουλής 6.4.2.2.2 Οι υποψηφιότητες 6.4.2.2.3 Οι έξι διαδοχικές ψηφοφορίες 6.4.2.3 Δικαστικός έλεγχος της εκλογής δεν είναι δυνατός 6.4.2.4 Η διάλυση της Βουλής λόγω μη εκλογής Προέδρου 6.4.3 Μετά την εκλογή 6.4.3.1 Ο όρκος του Προέδρου της Δημοκρατίας 6.4.3.2 Έναρξη, λήξη και παράταση της θητείας 6.4.3.3 Επαγγελματικό ασυμβίβαστο και χορηγία 6.4.3.4 Η αναπλήρωση του Προέδρου της Δημοκρατίας 6.4.4 Αρχές που διέπουν την άσκηση των καθηκόντων του Προέδρου της Δημοκρατίας 6.4.4.1 Το τεκμήριο αναρμοδιότητας 6.4.4.2 Ο κανόνας της προσυπογραφής 6.4.4.3 Ο κανόνας της δημοσιότητας 6.4.4.4 Ο χαρακτήρας του δημόσιου λόγου του 6.4.5 Η ευθύνη του Προέδρου της Δημοκρατίας Βιβλιογραφία 7ο Κεφάλαιο: Η λειτουργία του κοινοβουλευτικού συστήματος 7.1 Εισαγωγή 7.2 Ιστορική εμφάνιση 7.2.1 Στη δυτική Ευρώπη 7.2.2 Στην Ελλάδα 7.3 Η αρχή της προεδρευόμενης δημοκρατίας 7.4 Η ειδικότερη διαρρύθμιση της κοινοβουλευτικής αρχής στο ελληνικό Σύνταγμα: οι τρεις λογικές στιγμές της 7.4.1 Η εξαγγελία και η ρητή κατοχύρωση της κοινοβουλευτικής αρχής 7.4.2 Η αρχή της δεδηλωμένης 7.4.2.1 Κανονιστικό περιεχόμενο 7.4.2.2 Η πλειοψηφική εκδοχή 7.4.2.3 Η άλλη όψη της αρχής της δεδηλωμένης: όταν κανένα κόμμα δεν διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών 7.4.2.4 Η αποτυχία σχηματισμού Κυβέρνησης συνασπισμού 7.4.3 Η παροχή ψήφου εμπιστοσύνης και η απόσυρση της τελευταίας από τη Βουλή 7.4.3.1 Η κύρια έκφανση της κοινοβουλευτικής αρχής: Η (πρώτη και υποχρεωτική) ψήφος εμπιστοσύνης προς την Κυβέρνηση 7.4.3.2 Η τρίτη έκφανση της κοινοβουλευτικής αρχής: καθ’ όλη τη διάρκεια της κυβερνητικής θητείας 7.4.3.3 Έγκριση πρότασης εμπιστοσύνης ή δυσπιστίας 7.5 Κοινοβουλευτική αρχή και διάκριση των εξουσιών 7.6 Απαλλαγή Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της 7.6.1 Γενικά 7.6.2 Περιπτωσιολογία 7.6.2.1 Άπρακτη παρέλευση προθεσμίας για υποχρεωτική λήψη εμπιστοσύνης 7.6.2.2 Αποδοχή πρότασης δυσπιστίας ή απόρριψη πρότασης εμπιστοσύνης 7.6.2.3 Παραίτηση της Κυβέρνησης (συνολικά) ή του Πρωθυπουργού 7.7 Η διάλυση της Βουλής 7.7.1 Έννοια και ratio της ‘διάλυσης’ 7.7.2 Η ρύθμιση της διάλυσης στο ισχύον ελληνικό Σύνταγμα 7.7.2.1 Υποχρεωτική εκ του Συντάγματος διάλυσης της Βουλής 7.7.2.1.1 Αδυναμία εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας 7.7.2.1.2 Αδυναμία ανάδειξης κυβέρνησης 7.7.2.1.3 Η ratio της υποχρεωτικής διάλυσης 7.7.2.2 Δυνητική (κατά διακριτική ευχέρεια) διάλυση της Βουλής 7.7.2.2.1 Με προεδρική πρωτοβουλία 7.7.2.2.2 Με κυβερνητική πρωτοβουλία Βιβλιογραφία 8ο Κεφάλαιο: Αναθεώρηση, τροποποίηση και εγγυήσεις τήρησης και προστασίας του Συντάγματος 8.1 Αναθεώρηση του Συντάγματος 8.1.1 Έννοια 8.1.2 Τα ουσιαστικά όρια της αναθεώρησης 8.1.2.1 Τα ρητά ουσιαστικά όρια 8.1.2.2 Τα σιωπηρά ουσιαστικά όρια 8.1.3 Η διαδικασία αναθεώρησης 8.1.3.1 Η πρώτη φάση της διαδικασίας: η προτείνουσα Βουλή 8.1.3.2 Η δεύτερη φάση: οι ενδιάμεσες εκλογές 8.1.3.3 Η τρίτη φάση: η απόφασης της κατεξοχήν αναθεωρητικής Βουλής 8.1.3.4 Ο παράγοντας χρόνος στην αναθεωρητική διαδικασία 8.2 Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες μεταβολές του Συντάγματος 8.2.1 Θεμιτές άτυπες συνταγματικές μεταβολές 8.2.1.1 Το (συμπληρωματικό) συνταγματικό έθιμο 8.2.1.2 Οι συνθήκες του πολιτεύματος 8.2.1.3 Η συνταγματική ερμηνεία και πρακτική 8.2.1.4 Οι διεθνείς και ιδίως οι ευρωπαϊκές συνθήκες και η σχετική νομολογία 8.2.2 Αθέμιτες άτυπες συνταγματικές μεταβολές 8.2.2.1 Αλλοίωση του Συντάγματος 8.2.2.2 Καταστρατήγηση του Συντάγματος 8.3 Εγγυήσεις τήρησης και προστασίας του Συντάγματος 8.3.1 Έννοια 8.3.2 Διακρίσεις 8.3.3 Γενικές εγγυήσεις τήρησης του Συντάγματος 8.3.3.1 Διάκριση των λειτουργιών 8.3.3.2 Δημοσιότητα 8.3.3.3 Ευθύνη δημοσίων αρχών 8.3.4 Ειδικές εγγυήσεις 8.3.4.1 Ο όρκος των βουλευτών και του Προέδρου της Δημοκρατίας 8.3.4.2 Η συνταγματική δικαιοσύνη ως ειδική κατασταλτική εγγύηση τήρησης του Συντάγματος 8.3.4.3 Δικαίωμα αντίστασης Βιβλιογραφία Διαδραστικό quiz αξιολόγησης