Kırımçak Türkçesi grameri

Description

Elazığ: Firat Üniversitesi, 2005. — 658 s.Bu çalışma çoğunluğu Kırım, Rusya, İsrail, Filistin, Amerika, Almanya, ve Arjantin’de yaşayan Kırımçak Türkleri hakkındadır. Girişkısmında Kırımçakların tarihi, yaşadıklarıcoğrafya, adet ve inanışları, eğitim durumlarıve dilleri hakkında bilgi verilmiştir. Ardından Kırımçak Türkçesinin gramer özellikleri mevcut metinlerden hareketle üç bölüm halinde incelenmiştir. Birinci bölümde ses (fonetik), ikinci bölümde şekil bilgisi (morfoloji) hususiyetleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Kırımçak Türkçesinin (sentaks)sözdizimi incelenmiştir. Gramer özellikleri açıklanırken yararlanılan metinler, Latin harflerine aktarılmış olarak, çalışmamızın sonunda verilmiştir. Metinlerin anlaşılmasında kolaylık sağlamak için bir de sözlük eklenmiştir.GirişKırımçaklarKırımçak adıKöken. Tarih. Karadeniz dönemiHazar dönemiTatar dönemi Rusya dönemi Kırımçak katliYaşadıkları bölgeNüfus. Din. Kültür. Geçim kaynakları Ad ve soyadlarDilEdebiyat Birinci bölümSes bilgisiÜnlüler Ünlülerde uzunluk ve kısalık Ünlü uyumlarıKalınlık-incelik uyumu. Düzlük-yuvarlaklık uyumu Ünlü düşmesi Başta ünlü düşmesi -i düşmesi -u düşmesi -ü düşmesiOrtada ünlü düşmesi -a düşmesi -e düşmesi -ı düşmesi -i düşmesi -u düşmesi Sonda ünlü düşmesi -a düşmesi -ı düşmesi -i düşmesi -o düşmesi -u düşmesi İki kelimenin birleşmesi ile oluşan ünlü düşmeleri Ünlü türemesi Ön seste ünlü türemesi -u türemesi İç seste ünlü türemesi -ı türemesi -u türemesi Son seste ünlü türemesi -a türemesi -ı türemesi Ünlü değişmeleriKalın ünlülerin incelmesia e ı iu ü İnce ünlülerin kalınlaşmasıe a i ı ö o ü u Geniş ünlülerin daralmasıa ıe ı e ia uo uö üö u e i Dar ünlülerin genişlemesi i a ı ei e u oü oü öYuvarlak ünlülerin düzleşmesi ö e u ı ü ı ü i u e u io a ö a Düz ünlülerin yuvarlaklaşmasıa o e ö ı uı ü i u i ü e u e ü e o Uzun ünlülerin kısalması Ünlü birleşmesi Orta hece ünlüsünün korunmasıKapalı-é sesiÜnsüzler Ünsüz uyumu Ünsüz değişmeleri Tonlulaşmaç c k g t ds z f vh v p b h y Tonsuzlaşma g k c ç d t ğ x b f b p v f Sürekli ünsüzler arasındaki değişme g vn v ğ y v y v m m ĺ,l s şm b m n r l n m v b y g r y n l Süreksizleşme f py c ğ gh g h qh bñ gş ç Süreksiz ünsüzler arasındaki değişme d ç Süreklileşme b v t lç şk hNazallaşmab mÜnsüz düşmesiBaşta nüsüz düşmesih- düşmesik- düşmesiv- düşmesif- düşmesi İç seste ünsüz düşmesi-t -düşmesi-n- düşmesi-ñ- düşmesi-f- düşmesi-h- düşmesi-b- düşmesi-l- düşmesi -y- düşmesi-r- düşmesi-k- düşmesi-g- düşmesiSonda ünsüz düşmesi-h düşmesi-k düşmesi-n düşmesi-t düşmesi-ġ düşmesi Ünsüz türemesi Başta ünsüz türemesiy- türemesiİç seste ünsüz türemesi -l- türemesi-v- türemesi-y- türemesi-g- türemesi-t- türemesi-b- türemesi-p- türemesi-n- türemesi -f- türemesiSonda ünsüz türemesi -m türemesi-t türemesi-y türemesi-v türemesi-r türemesiPalatal l sesiNazal ñ sesiÜnsüz ikizleşmesi Ünsüz tekleşmesiYer değiştirmeÜnsüzle ünsüz arasındaÜnsüzle ünlü arasındaÜnsüz benzeşmesiTam benzeşmeİlerleyici benzeşme Gerileyici benzeşme Yarı benzeşmeHece düşmesiHece kaynaşmasıİkinci bölüm Şekil bilgisiİsimİsimden isim yapan Ekler -lı-Ca-Cı-Istan-dız -dar-sız-iyyet-izm-lıg/-lıx-y -kar-ın/ -un-an-layın-çıx/-çık-gana-ak-cax /-cak-r-ar /-şar