Birinci Dünya Savaşı'nda Cihat ve İslam

Description

Birinci Dünya Savaşanda Cihat ve İslam, Christiaan Snouck Hurgronje'nin "Almanya'da üretilmiş Kutsal Savaş" başlığını taşıyan 1915 tarihli ünlü makalesinin yüzüncü yılında, Leiden Üniversitesi'nde gerçekleşen konferanstaki bildirileri bir araya getiriyor. Birinci Dünya Savaşı sırasında "büyük cihat" ilanı fikrinin Almanya'daki kökenlerine dikkat çeken Snouck Hurgronje, döneminde oldukça önemli tartışmalara yol açmıştı. Buradan hareketle Osmanlı cihadının farklı veçhelerini inceleyen akademisyenler, uzun soluklu tartışmalara ışık tutuyor: Cihadın İmparatorluk içerisindeki ve dışarısındaki etkileri nelerdi? Almanya ve İngiltere, cihat ilanı üzerinde ne kadar belirleyici olmuştu? Osmanlı İmparatorluğu'nun daha önceki cihat ilanları ile cihad-ı ekberin farkı neydi? Ve o bitmeyen tartışma: Osmanlı cihadı tamamen başarısız mı olmuştu? Osmanlı İmparatorluğu'nda İslâm'ın araçsallaştırılmasını inceleyen akademisyenler, ordunun seferberliğinde, Müslüman kadınların harekete geçmesinde, dönemin edebiyatında ve mimarisinde cihat propagandasının izlerini sürüyor. Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu'nda, Avrupa’da ve Ortadoğu'daki tartışmaları kapsamlı bir şekilde ele alan bu makaleler, bu kritik döneme ilişkin bütünlüklü bir çerçeve sunuyor. Birinci Dünya Savaşı'nda Cihat ve İslam, tarih ve siyaset bilimi öğrencileri ile akademisyenlerinin yanı sıra bu dönemi anlamak isteyen genel okur için de bir başvuru kitabı olma özelliği taşıyor. İçindekiler IX ...... Derleyen ve Yazarlar XI ...... Önsöz 1 ....... Giriş: Osmanlı Cihadı, Alman Cihadı ve Savaşın Kutsallaştırılması - Erik Jan Zürcher 6 ....... Snouck Haklı mıydı ve Cihat "Alman Malı" mıydı? 8 ....... Cihat İlanı Kimi Hedefliyordu? 9 ....... Cihat Çağrısı Hangi Yollarla Duyuruldu? 11 ...... Cihat ilanı Başarısızlıkla mı Sonuçlandı? 17 ... 1. Christiaan Snouck Hurgronje, "Kutsal Savaş" ve Sömürge Kaygıları -Léon Buskens 17 ...... Giriş 20 ...... Snouck Hurgronje'nin Almanya'da Üretilmiş Tehlikeli Entelektüel Silahları Etkisiz Hale Getirmesi 24 ...... Becker ve Snouck Hurgronje Arasındaki Atışmalar 29 ...... Polemikte Müteakip Gelişmeler 30 ...... Tartışmadaki Başlıca Temalar 32 ...... Snouck Hurgronje'nin Kişisel Deneyimlerinin Etkisi 36 ...... Akademik Savaş Faaliyetleri 38 ...... Son Gelişmeler (Nachleben) 39 ...... Sonuç: Kültürel Eleştiri olarak Şarkiyatçılık 43 ... 2. Osmanlıların Cihat İlanı - Mustafa Aksakal 43 ...... Christiaan Snouck Hurgronje'nin "Made in Germany" Kutsal Savaşı (1915) 44 ...... 1914'ten Önce Osmanlı Sözlüğünde Cihadın Yeri 46 ...... 1914'te Osmanlı Cihadı 59 ...... Sonuç 61 ....3. Siyasal İslâm'ı Kullan(ma)mak: Alman İmparatorluğu ve Yakındoğu ve Ortadoğu'daki Başarısız Propaganda Kampanyası, 1914-1918 ve Ötesi -Tilman Lüdke 61 ...... Giriş 63 ...... Alman-Osmanlı İttifakı 65 ...... İslâm Algıları 68 ...... Panislâmizme Karşı Müslüman Milliyetçilik: Gerçek mi Kuruntu mu? 71 ...... Siyasal Hatalar: Jön Türkler ve Sultan-Halife 72 ...... İslâm'da Reform 74 ...... Cihad-ı Ekber İlanı: Hayal Kırıklığı 74 ...... Alman Propaganda Operasyonları: Doğu İstihbarat Ofisi (DİO) 76 ...... DİO'nun İç Örgütlenmesi 83 ...... Sonuç 85 ... 4. Osmanlı Cihadının Yurtiçi Boyutu: Dini Motiflerin ve Din Adamlarının Osmanlı Ordusunun Seferberliğindeki Rolü - Mehmet Beşikçi 85 ...... Giriş 87 ...... Bir Askerî Gereklilik Olarak Cihat Retoriği 89 ...... Cihat Risaleleri ve "Askere Din Kitapları" 93 ...... Sözlü Propaganda 94 ...... İmamlar ve Vaazları 97 ...... Ordu İmamları 100 ..... Cihat Retoriği Gerçekten Etkili Oldu mu? 102 ..... Cihat ve Anadolu Alevileri 103 ..... Sonuç 105 .. 5. Propaganda mı, Kültür Savaşı mı?: Birinci Dünya Savaşı Dönemi Türk Edebiyatında Cihat, İslam ve Milliyetçilik - Erol Köroğlu 107 ..... Seferberlik Sırasındaki Şiirsel Propaganda 109 ..... Tevfik Fikret Cihat Propagandası mı Yaptı, Yoksa Yapar Gibi mi Yaptı? 112 ..... Savaş Karşıtı Bir Şair Olarak Tevfik Fikret 113 ..... Tipik Cihat Propagandası Metinleri 116 ..... Ziya Gökalp Şiirinde Din ve Milliyetçilik İlişkisi 121 .. 6. Cihadın Kadın Yüzü: 20. Yüzyıl Başında Osmanlı Müslüman Kadınları ve Savaş - Nicole Van Os 121 ..... Giriş 123 ..... Askerler İçin Hediyeler 126 ..... Balkan Savaşları 133 ..... Osmanlı Müslüman Kadınları ve Cihat İlanı 143 ..... Sonuç 145 .. 7. Mimari Cihat: Bir Propaganda Aracı Olarak Wünsdorf "Halbmondlager" Camii - Martin Gussone 146 ..... Cihat Kavramının Parçası Olarak Müslüman Savaş Esirleri İçin Özel Kamplar 151 ..... Wünsdorf Camii'nin Tasarımı: Propaganda Aracı Olarak Mimari 168 ..... Kitabeler ve Hat Programı 175 ..... Aktörler 176 ..... Savaş Esirleri Kamplarıyla ve Kamplarında Propaganda 180 ..... Cihat Konseptinin ve Bununla İlgili Propagandanın Başarısı ve/veya Başarısızlığı 185 ..... Sonrası 187 .. 8. Savaş, Propaganda ve Mimari: Birinci Dünya Savaşı'nda Cemal Paşa'nın Şam'da İslam Mimarisini Restorasyonu - Hans Theunissen 193 ..... Mısır'ın İkinci Fatihi 215 ..... İkinci Selahaddin 225 ..... Suriye'nin Mutlak Hâkimi 237 .. 9. Halife Olacak Adam: Birinci Dünya Savaşı'nda Şerif Hüseyin Propagandası -Joshua Teitelbaum 237 ..... Propaganda Nedir ve Birinci Dünya Savaşı'ndaki Özellikleri Nedir? 238 ..... Savaş Arifesinde Hilafet: Osmanlılar, İngilizler, Araplar ve Haşimiler 248 ..... Birinci Dünya Savaşı'nda Şerifi Propagandası: Metin ve Eylem 254 ..... "Arap Milletinin Kralı" 258 ..... "Allah'ın Kanununun (Sünnetullah) Büyük Uygulayıcısı" 262 ..... Propaganda olarak Simgeler ve Gösteri 267 . 10. "Aldatıcı" Bir Alman Aşkı: Müslüman Dünyasında Birinci Dünya Savaşı'yla İlgili Reşid Rıza'nın Algıları - Umar Ryad 269 ..... Erken Dönem Alman-Osmanlı İttifakı 271 ..... Osmanlıcılığa Karşı Arapçılık 272 ..... "Aldatıcı" Bir Alman Aşkı 276 ..... Osmanlılar Bir "Avrupa" Savaşında 28o ..... Birinci Dünya Savaşı: İslâmî Olmayan Savaş 283 ..... Arap Sorunu 286 ..... İleriye Doğru Bir Bakış: Savaşın Ardından 289 ..... Sonuç 291 - 11. Greenmantle'da John Buchan'ın İngiliz-Tasarımı Cihadı - Ahmed K. Al-Rawi 294 ..... Buchan'ın Kurgusunun ve İdeolojisinin Arka Planı 296 ..... Buchan'ın Greenmantle'ı 297 ..... Greenmantle'ın Konusu 299 ..... Greenmantle ve Tarihsel Kökleri 301 ..... Greenmantle'ın Prototipleri 307 ..... Sonuç 309 ..... İsim Dizini 313 ..... Genel Dizin