Πολιτεία

Description

Προλογικό σημείωμα Ξενοφώντος Κοντιάδη. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Πρόλογος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Ι. Τέσσερα προκαταρκτικά ερωτήματα στα οποία ο συγγραφέας οφείλει να απαντήσει. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 ΙΙ. Από πού κι ώς πού; Λίγα λόγια για την προϊστορία και το σκοπό του έργου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 ΙΙΙ. Περί τίνος πρόκειται: Για το αντικείμενο του έργου. . . . . . . . . . . . . . . . . 29 IV. Προς τι η συγγραφή του έργου: . Τα κριτήρια των θεματικών επιλογών. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 V. Πώς γράφτηκε: Η συστηματική δομή του έργου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ § 1. Θεματικές επιλογές και συστηματική διάρθρωση της Πρώτης Ενότητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 § 2. Περί θεωρίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35. § 3. Περί επιστήμης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36. Ι. Ο όρος «επιστήμη» προέρχεται από το «επίσταμαι». . . . . . . . . . . . . . . . 36 ΙΙ. Απο την ενότητα στην εξειδίκευση. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 § 4. Η πολιτειολογία ως επιστήμη. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Ι. Η κατάταξη της πολιτειολογίας στο σύστημα των επιστημών. . . . . . 41 ΙΙ. Η κατάταξη της πολιτειολογίας στο σύστημα των πολιτειακών επιστημών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 ΙΙΙ. «Γενική» και «ειδική» πολιτειολογία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΤΡΕΙΣ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ι. ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 § 5. Θεματικές επιλογές και συστηματική διάρθρωση της Δεύτερης Ενότητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49. 10 ΔΗΜΗΤΡΗΣ Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ § 6. Η ιεραρχική θέση του δικαίου σε μια ενιαία κοσμική τάξη . . . . . . . . 50 Ι. Ο «κόσμος» κατά τον Nicolai Hartmann. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 ΙΙ. Η ένταξη του δικαίου στην κοσμική τάξη κατά τον . Nicolai Hartmann. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 § 7. Η έννοια του κανόνα δικαίο. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 ΙΙ. Η έννοια του κανόνα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55. ΙΙΙ. Η έννοια του κανόνα δικαίου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 IV. Το σύστημα των κανόνων δικαίο. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 V. Τα όρια της ρυθμιστικής ικανότητας του κανόνα δικαίου. . . . . . . . . . 58 VI. Η δεσμευτικότητα του κανόνα δικαίου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 § 8. Το δίκαιο και ο κόσμος των αξιών: Α. Κατάταξη. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 § 9. Το δίκαιο και ο κόσμος των αξιών: Β. Το φυσικό δίκαιο. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63. ΙΙ. Στιγμές από την ιστορία του φυσικού δικαίου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 ΙΙΙ. Συμπερασματικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 § 10. Το δίκαιο και ο κόσμος των αξιών:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Γ. Ο νομικός θετικισμός. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71. Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71. ΙΙ. Από τις απαρχές στη γερμανόφωνη πολιτειολογία. . . . . . . . . . . . . . . . . 74 ΙΙΙ. Η παρέμβαση της ιστορικής σχολής. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77. IV. Η μεγάλη αμφισβήτηση. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 V. Συμπερασματικές σκέψεις για το θετικισμό. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79. VI. Ο θετικισμός στην ελληνική επιστήμη του πολιτειακού δικαίου. . . . 81 § 11. Το δίκαιο και ο κόσμος των αξιών:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 Δ. Η αξιακή προσέγγιση του θετικού δικαίου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84. Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84. ΙΙ. Η πρώτη αποκατάσταση της σχέσης του (θετικού) δικαίου με το αξιακό σύστημα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86. ΙΙΙ. Σύγχρονες προσεγγίσεις: Προς ένα σύστημα του «ορθού λόγου». . . . 90. § 12. Το δίκαιο και ο κόσμος των αξιών:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Ε. Άδικο θετικό δίκαιο στη δημοκρατία;. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93. Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93. ΙΙ. Το μαχητό τεκμήριο υπέρ του «δίκαιου» χαρακτήρα του θετικού δικαίου στη δημοκρατία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94. § 13. Το δίκαιο και ο κόσμος των αξιών:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 ΣΤ. Συμπεράσματα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .. . . . . . . . . . . . .9 5 ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΙΤΗ ΤΡΕΙΣ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΙΙ. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ «ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 § 14. Θεματικές επιλογές και συστηματική διάρθρωση της Τρίτης Ενότητας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99. ΠΟΛΙΤΕΙΑ 11 § 15. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100. § 16. Επιλογές νοηματικών προσεγγίσεων του πολιτικού. . . . . . . . . . . . . . 101 Ι. Επιλογές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101. ΙΙ. Η κανονιστική θεωρία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 ΙΙΙ. Η θεοκρατική θεωρία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 IV. Η θεωρία της δύναμης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105. V. Οι θεωρίες της θεμελιώδους σύγκρουσης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 § 17. Το «κοινωνικά επίμαχο» ως νοηματικό περιεχόμενο του πολιτικού. 113. Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 ΙΙ. Το «κοινωνικά επίμαχο». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 § 18. Η πολιτική ως λειτουργία της δημοκρατίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117. Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117. ΙΙ. Η πολιτική ως λειτουργία της δημοκρατίας και η κρίση της . . . . . . 120 ΙΙΙ. Μορφολογία της κρίσης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΕΤΑΡΤΗ ΤΡΕΙΣ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΙΙΙ. Ο ΘΕΣΜΟΣ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 § 19. Θεματικές επιλογές και συστηματική διάρθρωση της Τέταρτης Ενότητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127. § 20. Γύρω από την έννοια του θεσμού στο πλαίσιο της κλασικής πολιτειολογίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Ι. Εννοιολογικά. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 ΙΙ. Το «θεσμικό» ως το μη «ατομοκεντρικό». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΕΜΠΤΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ § 21. Εισαγωγή στο θέμα «πολιτεία» και συστηματική διάρθρωση της Πέμπτης Ενότητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Ι. Οι λόγοι επικέντρωσης στον κλασικό ορισμό του Georg Jellinek . 135 ΙΙ. H δομή της ανάπτυξης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136. § 22. Οι όροι «κράτος» και «πολιτεία». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137. I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137. II. Από το «κράτος» στην «πολιτεία». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 III. Επιλογικές σκέψεις: Η χρήση του όρου «πολιτεία» στο πλαίσιο της θεωρίας του Georg Jellinek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140. § 23. Οι φιλοσοφικοδικαιικές αφετηρίες της Πολιτειολογίας του Georg Jellinek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 II. Η προοδευτική επίδραση του Georg Jellinek στον παραδοσιακό πολιτειολογικό θετικισμό. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142. III. Η «κανονιστική δύναμη του πραγματικού». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147. 12 ΔΗΜΗΤΡΗΣ Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ § 24. Η πολιτεία κατά τον Georg Jellinek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151. I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις και κατάταξη των θεμάτων. . . . . . . . . . . 151 II. Για τα εννοιολογικά στοιχεία του νομικού ορισμού που δίνει ο Georg Jellinek στην πολιτεία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 III. Κριτικές επισημάνσεις για τον ορισμό της πολιτείας του Georg Jellinek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 IV. Θεωρητικά και ιδεολογικά μηνύματα από τον ορισμό της πολιτείας του Georg Jellinek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 § 25. H πολιτεία ως η ιστορικά εκάστοτε εν λειτουργία συνένωση δικαίου και κοινωνίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165. I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165. II. Ο περί πολιτείας λόγος του Θεμιστοκλή Δ. Τσάτσου. . . . . . . . . . . . . . 166 III. Συμπεράσματα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 § 26. Ενιαία πολιτεία και σύνδεσμοι πολιτειών. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168. I. Για τα κριτήρια της κατάταξης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168. II. «Ομοσπονδία πολιτειών» και «ομοσπονδιακή πολιτεία» . . . . . . . . . . 169 § 27. Ευρωπαϊκή συμπολιτεία και ευρωπαϊκή μεταπολιτειολογία. . . . . . . 170. I. Η αναντιστοιχία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 II. Η θεσμική ιδιαιτερότητα της Ευρωπαϊκής Συμπολιτείας. . . . . . . . . . 171 III. Ένας μεταπολιτειολογικός λόγος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173. IV. Η μεταπολιτειολογική έννοια της κυριαρχίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177. V. Η μεταπολιτειολογική υπέρβαση της ομοσπονδιακότητας. . . . . . . . 187 ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΤΗ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ § 28. Θεματικές επιλογές και συστηματική διάρθρωση της Έκτης Ενότητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191. § 29. Εισαγωγή στο θέμα «Σύνταγμα». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192. § 30. Στιγμές από την ιστορία του συνταγματικού φαινομένου. . . . . . . . . 195 I. O όρος «Σύνταγμα». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 II. Η συγκεκριμένη ιστορικότητα της έννοιας του Συντάγματος που καθορίζει το σύγχρονο νόημά του. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 .96 § 31. O συνταγματισμός. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197. I. Ιστορική αναγωγή. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 II. Το πρόβλημα της κυριαρχίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 III. Η εξέλιξη. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200. IV. O συνταγματισμός στη γερμανική πολιτειολογία. . . . . . . . . . . . . . . . . 201 V. Περί «νέου» κύματος συνταγματισμού. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204. § 32. Η συντακτική εξουσία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206. I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις και κατάταξη των θεμάτων. . . . . . . . . . . 206 II. Η έννοια της συντακτικής εξουσίας όπως την διαμόρφωσε η ιστορία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207. III. O φορέας της συντακτικής εξουσίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209. IV. Μορφές ενεργοποίησης της συντακτικής εξουσίας. . . . . . . . . . . . . . . 210 ΠΟΛΙΤΕΙΑ 13 V. O νοηματικός μετασχηματισμός της συντακτικής εξουσίας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συνταγματικού πολιτισμού. . . . . . . . . 212 § 33. Για τη σύγχρονη έννοια και την τυπολογία του Συντάγματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220. I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις και κατάταξη των θεμάτων. . . . . . . . . . . 220 II. Το «άψογο» Σύνταγμα και η κρίση του. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221. III. Ενδεικτικά παραδείγματα τυπολογίας του Συντάγματος. . . . . . . . . . 222 IV. Oι νέες θεματικές του Συντάγματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229. § 34. Το «πραγματικό» Σύνταγμα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230. I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230. II. Τυπικό και πραγματικό Σύνταγμα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231. III. Πραγματικό Σύνταγμα και πολιτική. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 § 35. Οι λειτουργίες του Συντάγματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238. I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 II. Η θεμελιώδης τελεολογία του Συντάγματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 III. Oι κατ’ ιδίαν λειτουργίες του Συντάγματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 .42 IV. Αρ. I. Μάνεσης: «Το Σύνταγμα ως τεχνική της πολιτικής ελευθερίας». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 V. Συμπέρασμα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245. § 36. Το πρόβλημα της ερμηνείας του Συντάγματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις και κατάταξη των θεμάτων. . . . . . . . . . . 245 II. Περί ερμηνείας του δικαίου γενικά. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246. III. Oι ιδιαιτερότητες του συνταγματικού κανόνα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 IV. Η εμμονή στην ερμηνεία του Συντάγματος με τη μέθοδο της ερμηνείας του κοινού δικαίου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250. V. Η «συνταγματική» ερμηνεία του Συντάγματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΒΔΟΜΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ § 37. Θεματικές επιλογές και συστηματική διάρθρωση της Έβδομης Ενότητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269. § 38. Εισαγωγή στην έννοια του πολιτεύματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269. Ι. Η έννοια «πολίτευμα». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269. ΙΙ. «Πολίτευμα», «μορφή κράτους», «κυβερνητικό σύστημα», «πολιτικό σύστημα», «καθεστώς». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271. § 39. Τυπολογία των πολιτευμάτων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 Ι. Εισαγωγή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 ΙΙ. Η εξέλιξη. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 § 40. Οι ιστορικές ρίζες του ελληνικού και του ευρωπαϊκού συνταγματικού κράτους: Η μοναρχία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278. Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278. ΙΙ. Η ελληνική μοναρχία ως πολιτειολογικό παράδειγμα. . . . . . . . . . . . . 279 ΙΙΙ. Συμπέρασμα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 14 ΔΗΜΗΤΡΗΣ Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΟΓΔΟΗ ΤΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ § 41. Θεματικές επιλογές στη συστηματική διάρθρωση της Όγδοης Ενότητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283. § 42. Εισαγωγή στην έννοια της δημοκρατίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283. Ι. Η ιστορικότητα της έννοιας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .. . . .283. ΙΙ. Διαδικαστική και αξιακή έννοια της δημοκρατίας. . . . . . . . . . . . . . . . 286 ΙΙΙ. Η ιστορική και η σύγχρονη πολυμορφικότητα της δημοκρατίας .. 289 § 43. Από την τυπολογία του δημοκρατικού πολιτεύματος . . . . . . . . . . . . . 290 Ι. Εισαγωγές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 ΙΙ. Τυπολογία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 § 44. Η κρίση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 Ι. Ιστορικές αναγωγές. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 ΙΙ. Ενδείξεις ανεπάρκειας της αμιγούς αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297. § 45. Επιλογικοί στοχασμοί για τη δημοκρατία:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 Η νομιμοποίηση του «ορθού». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300. Ι. Πολιτικός και επιστημονικός λόγος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 ΙΙ. Οι φορείς του επιστημονικού λόγου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 ΙΙΙ. Ο βαθμός δημοκρατικής εγκυρότητας του λόγου των ειδικών. . . . . 302 IV. Συμπεράσματα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 ENOTHTA ΕΝΑΤΗ Η ΔIAKPIΣH ΤΩΝ ΛEITOYPΓΙΩN THΣ ΠOΛITEIAKHΣ EΞOYΣIAΣ § 46. Θεματικές επιλογές και συστηματική διάρθρωση της Ένατης Eνóτητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307. § 47. Εισαγωγή στο θέμα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308. I. H νοηματική συγκρότηση της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 II. To σημείο αναφοράς της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών: η εξουσία ή η λειτουργία;. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310. III. Tα κριτήρια της διάκρισης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312. IV. Eννoιoλoγική οριοθέτηση των τριών λειτουργιών. . . . . . . . . . . . . . . . 314 V. H έννοια του οργάνου. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 VI. H κανονιστική αξία της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών. . . . 318 § 48. Για την αμφιλεγόμενη ιστορική καταγωγή της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών στην αρχαιοελληνική πόλη. . . . . . . 321. I. Δύο προεισαγωγικά ζητήματα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 II. Ιστορικές αναγωγές. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 § 49. Aπó την αρχαία πόλη στην πραγματική καταγωγή της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 I. Tα θέματα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327. II. Jean Bodin και Thomas Hobbes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 ΠΟΛΙΤΕΙΑ 15 III. John Locke. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330. IV. Charles-Louis de Montesquieu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334. V. Jean-Jacques Rousseau. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337. VI. H μετάβαση στο παρόν. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338. § 50. Οι αλλοιώσεις της αρχής της διάκρισης των «εξουσιών» στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού πολυκομματικού πολιτεύματος. . . . . . . . . . . . 340 ENOTHTA ΔEKATH H ΠΟΛΙTEIA TΩΝ ΠOΛITIKΩN KOMMATΩN § 51. Θεματικές επιλογές και συστηματική διάρθρωση της Δέκατης Eνóτητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .. . . . . . . . .343. § 52. Το πολιτικό κόμμα και η δημοκρατική πολιτεία. . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 I. Eισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344. II. Oι τέσσερις ιστορικές φάσεις του πολιτικού κόμματος. . . . . . . . . . . . 347 III. Mετά τον Heinrich Triepel. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350. § 53. Για τον ορισμό του πολιτικού κόμματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352. I. Το πρόβλημα ενός ορισμού. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352. II. Βασικά εννοιολογικά στοιχεία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353. III. Η νομική φύση του πολιτικού κόμματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356. § 54. Οι θεσμικές εγγυήσεις για το πολιτικό κόμμα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 I. Τα τρία status του πολιτικού κόμματος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357. II. Το status της ελευθερίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 III. Το status της ισότητας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 IV. Τα status του δημόσιου χαρακτήρα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360. § 55. Η αρχή της εσωκομματικής δημοκρατίας. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360. I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360. II. Το νοηματικό περιεχόμενο της αρχής της εσωκομματικής δημοκρατίας: Κατάταξη των θεμάτων. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 III. Πολιτευματική και εσωκομματική δημοκρατία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 IV. Αντιπροσωπευτική ή συμμετοχική εσωκομματική δημοκρατία. . . 363 V. Η επίδραση του μονοπωλιακού ρόλου του πολιτικού κόμματος και του ολιγοκομματισμού στην εσωκομματική δημοκρατία. . . . . . 365 VI. Η κανονιστική αξία της αρχής της εσωκομματικής δημοκρατίας.. 368 § 56. Ο μετασχηματισμός του δημοκρατικού πολιτεύματος από τη λειτουργία των πολιτικών κομμάτων. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 I. Το θέμα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 II. Για την ιδεατή λειτουργία του πολιτικού κόμματος. . . . . . . . . . . . . . . 377 III. Αποκλίσεις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379. IV. Παραδείγματα ιστορικά νομοτελειακών αποκλίσεων. . . . . . . . . . . . . 380 § 57. Η θεωρία για ένα «ανοιχτό πολιτικό κόμμα». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 I. Πολιτειολογικές αφετηρίες. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 II. Η αμφισβήτηση της αντιπροσωπευτικής λειτουργίας των πολιτικών κομμάτων. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386. III. Το «ανοιχτό κόμμα». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 16 ΔΗΜΗΤΡΗΣ Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ ΕΠΙΛΟΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ: . Η πιο θεμελιακή, η πιο ιστορική, η πιο απάνθρωπη και πάντως η πιο συναρπαστική σχέση στο πλαίσιο της κοσμικής τάξης και της ιστορικής της εξέλιξης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 I. Ο άνθρωπος και η πολιτεία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 II. Απρόσμενη επιστροφή ενός δημοκράτη διανοούμενου σε μια προδημοκρατική έννοια. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 III. Η μετάβαση στο συνταγματισμό και στη σύγχρονη αντιπροσωπευτική δημοκρατία. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 IV. H σχέση πολιτείας και ανθρώπου στη σύγχρονη ελληνική (και όχι μόνο) αντιπροσωπευτική δημοκρατία . . . . . . . . . 393 ΕΠΙΜΕΤΡΟ Επίμετρο Κωνσταντίνου Τσουκαλά «Πολιτεία» και «μετά-πολιτειολογία». Μνήμη Δημήτρη Τσάτσου.. . . . . . . . . . . . 397