Dinler Tarihi (İnançlar ve İbadetlerin Morfolojisi)

Description

İÇİNDEKİLER ÇEVİRENİN ÖN SÖZÜ ............. .............................................. 13 YAZARIN ÖNSÖZÜ .............................................................. 17 BİRİNCİ BÖLÜM KUTSALIN YAPISINA VE MORFOLOJİSİNE BİR BAKIŞ 1 -"KUTSAL" VE "KUTSALDIŞI" ..........•.................................. 23 2- YÖNTEMİN ZORLUKLARI ......•..................•....................... 27 3- KUTSALIN TEZAHÜRLERİNDEKİ DEGİŞİKLİKLER ................ 30 4- KUTSALIN TEZAHÜRLERİNİN ÇEŞİTLİ LİGİ ......................... 34 5- KUTSALIN TEZAHÜRLERİNİN ELEŞTİREL DEGERLENDİRİLMESİ KUTSALIN DİYALEKfİGİ ............................................ . . . . . . 36 6- TABU VE KUTSALIN İKİ ZIT DURUMU ............................... 39 7- MANA ............................................................................ 44 8- KUTSALIN TEZAHÜRLERİNİN (HİEROFANİLERİN) YAPISI .... 49 9- KUTSALIN TEZAHÜRLERİNİN YENİDEN DEGERLENDİRİLMESİ .... 53 1 O- "İLKEL" DİNİN ZORLUCU ............................................... 57 İKİNCİ BÖLÜM GÖK VE GÖK TANRILAR 1 1 - GÖGÜN KUTSALLIGI . ......................................... . . . : ........ 63 · 1 2- AVUSTRALYA GÖK TANRILARI ....................................... 66 1 3- ANDAMAN ADASI, AFRİKA VE BAŞKA YERLERDE GÖK TANRILAR ..•.•........................................................•....•.• 69 14- DEUS OTİOSUS .: ...............•..•..•......•...•.......................... 73 1 5- GÖK TANRILARIN YERİNİ ALAN "YENİ TANRI BİÇİMLERİ" ...... 78 16- BİRLEŞME VE YEDEKLEME DEGİŞİM ............................... 80 1 7- GÖKSEL YÜCE VARLIKLARIN ESKİLİGİ ..........•................. 82 1 8- KUZEY VE ORTA ASYA HALKLARINDA GÖK TANRILAR ..... 87 1 9- MEZOPOTAMYA ........................................................... 94 20- DYAUS, VARUNA ........................................................... 96 21- VARUNA VE HÜKÜMRANLIK ........................................ 100 22- İRAN GÖK TANRILAR! .................................................. 104 23- OURANOS .................................................................. 107 24- ZEUS .......................................................................... 110 25- JÜPİTER, ODİN, TARANİS VE DİGERLERİ .....................•. 112 26-FIRTINA TANRILAR! ..................................................... 116 27-BEREKET TANRILARI ................................... ............ .... 120 28-BÜYÜK ANANIN EŞİ.. ................................................... 126 29-YAHVE ........................................................................ 128 30-BEREKET TANRILARININ GÖK TANRILARININ YERİNE GEÇMESİ .................................................................... 131 31-GÖK SİMGESİ ............................................... ............... 135 32-YÜKSELME MİTLERİ .................... ................................ 139 33-YÜKSELME RİTLERİ ....... ............................ .... .............. 141 34-YÜKSELİŞ SİMGESİ ........................ ....................... ....... 145 35-SONUÇ VE DEGERLENDİRME ......................... .............. 147 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM GÜNEŞ VE GÜNEŞE TAPINMA 36-GÜNEŞ TEZAHÜRLERİ VE BUNlARIN "AKLİLEŞTİRİLMESİ" .. 153 37􀱏 YÜCE VARLIKLARIN "GÜNEŞLE İLİŞKİLENDİRİLMESİ" .... 156 38-AFRİKA, ENDONEZYA ............................. ................. . ... 158 39-MUNDALAR ARASINDA YÜCE VARLIGIN GÜNEŞ TANRISINA DÖNÜŞMESİ ............................................................... 160 40-GÜNEŞ KÜLTLERİ .................................. ...................... 163 41-GÜNEŞTEN İNMEK ............................ ......... ................. 164 42-TEZAHÜR EDEN VE RUH YÖNLENDİRİCİ (HİYEROFANT VE PSİKOPOMP) OLARAK GÜNEŞ .............................. ......... 166 43-MISIR GÜNEŞ KÜLTÜ ................................................... 170. 44- KLASİK DOGU VE AKDENİZ' DE GÜNEŞ KÜLTLERİ .......... 174 45-HİNDİSTAN: GÜNEŞİN KARARSIZLIGI ........................... 176 46-ÖLMÜŞ VE SEÇİLMİŞ GÜNEŞ KAHRAMANLARI .............. 181 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM AY VE ÜSTÜNLÜK ÖZELLİGİ 47􀱐AY VE ZAMAN ................... .......................................... 187 48-KAMERi TEZAHÜRLERİN BİRLİGİ .................................. 190 49-AY VE SU İLİŞKİSİ ........................................................ 193 50-AY VE BİTKİLER ........................................................... 196 . 51-AY VE VERİMLİLİK. ...................................................... 198 52-AY, KADIN VE YILAN .................... ............................... 202 53-A. Y SİMGECİ LİGİ .......................................................... 205 54- AY VE ÖLÜM ............................................................... 207 55- AY VE GİRİŞ/GEÇİŞ TÖRENİ... ....................................... 211 56- KAMERJ "OLUŞ" SİMGESİ ............................................ 213 57- KOZMO-BİYOLOJİ VE MİSTİK FİZYOLOJ İ . . ..................... 216 58- AY VE KADER .............................................................. 219 59- KAMERİ FİZİKÖTESİ .................................................... 220 BEŞİNCİ BÖLÜM SU VE SU SİMGECİLİGİ 60- SU: VARLIKIARIN KAYNACI .......................................... 225 6 1 - SU KOZMOGONİLERİ .................................................. 228 62- EVRENSEL ANA OlARAK SU ......................................... 229 63- "HAYAT SUYU" ........................................................... 231 64- SUYA DALDIRMA MİTİ... .............................................. 233 65- VAFTİZ ....................................................................... 235 66- ÖLÜNÜN ÖZLEMİ ........................................................ 238 67- MUCİZEVİ VE HARİKUIADE SU KAYNAKIARI ................ 240 68- SU İLE İLGİLİ TEZAHÜRLER VE TANRIIAR ..................... 243 69- SU PERİLERİ ................................................................ 245 70- POSEİDON, JEGİR VE DİGERLERİ .................................. 247 71- SU HAYVANIARI VE ARMAIARI .................................... 249 72- SEL BASKINI, TUFAN SİMGECİLİGİ. ............................... 253 73- SONUÇ ....................................................................... 255 ALTINCI BÖLÜM KUTSAL TAŞIAR: TEZAHÜRLERİ, İŞARETLERİ VE BİÇİMLERİ 74- GÜCÜ TEZAHÜ R ETTİREN KUTSAL TAŞIAR .................. 257 75- BÜYÜK MEZARTAŞIARI ............................................... 259 76- VERİMLİLİGİ SAGIAYAN TAŞIAR .................................. 262 77- "SÜRTME" .................................................................. 265 78- DELİKLİ TAŞIAR: "YILDIRIM TAŞIARI" ......................... 269 79- GÖKTAŞIARI VE KUTSAL YERLER .. : .............................. 271 80- TAŞ TEZAHÜ R VE SİMGELERİ ...................................... 273 8 1 - KUTSAL TAŞ, Omphalos* (=Göbek Taşı), "DÜNYANIN MERKEZİ" ................................................................... 276 82- İŞARET VE BİÇİMLER ................................................... 279 YEDİNCİ BÖLÜM YER, KADIN VE DOGURGANLIK 83- YER ANA ..................................................................... 283 84- İLK EŞ: GÖK VE YER .•....•..................•.......•.................. 284 85- ÖLÜLER ÜLKESİNİN TANRILARI VE RUHLARINA AİT TEZAHÜRLERİN (Chthonian Hierophanies) YAPllARI •....•.. 287 86- ÖLÜLER ALEMİ İLE İLGİLİ (Chthonian) ANN ELİK ............ 291 87- İNSANI N TOPRAKTAN YARATILMASI ...•........................ 293 88- TEKRAR DİRİLİŞ .......................................................... 297 89- TOPRAK İNSANI (Homo-Humus) .........•..........••..•............ 300 90- KOZMOLOJİK DAYANIŞMA ..........•...•..••......•...•............ 302 9 1 - TOPRAK VE KADIN ............................. ......................... 304 92- KADIN VE TARIM .......•.......•..•...........•.....•...........•....... 306 93- KADIN VE KARIK ......................•...•..........•......•...••....... 307 94- SENTEZ .........•.....................................•...........•.......... 310 SEKİZİNCİ BÖLÜM BİTKİLER: YENİDEN DOGUŞ İLE İLGİLİ RİT VE SİMGELER 95- BİR SINIFlANDIRMA DENEMESİ •................•......•.......... 313 96􀱑 KUTSAL AGAÇ ...............•...•.................•...•...•......•........ 316 97- MİKROKOZM OLARAK AGAÇ ....•..•....•.......................... 319 98- AGAÇLARDA İKAMET EDEN TANRI ....... , ....................... 321 99- KOZMİK AGAÇ ............................................................ 323 1 00- TERS DÖNDÜRÜLMÜŞ AGAÇ ..................................... 325 101- YGGDRASİL. .................................................. ; ........... 326 1 02- AGAÇLA İLGİLİ TAN Rl(ÇA) TEZAHÜRLERİ .................... 329 1 03- BİTKİLER VE'BÜYÜK TANRIÇALAR .............................. 332 1 04- HEYKEL VE RESİMLERDEKİ (İkona grafik) SİMGELER ....... 335 1 05- BÜYÜK TANRIÇA İLE HAYAT AGACI ............................ 336 1 06- BİLGİ AGACI .............................................................. 339 1 07- HAYAT AGACININ BEKÇİLERİ ..................................... 341 1 08- CANAVARLAR ............................................................ 343 1 09- AGAÇ VE ÇARM 1 H ..................................................... 345 1 1 0- YENİDEN GENÇLEŞTİRME VE EBEDILİK ...................... 348 1 1 1 - İLAÇ YAPILAN BİTKİLERİN İLK ÖRNEGİ .................... : .. 350 1 1 2- DÜNYANIN EKSENİ (axis mundi) OLARAK AGAÇ .......... 354 1 1 3- İNSANIN BİTKİDEN TÜREME MİTİ .............................. 355 1 1 4- BİTKİLERE DÖNÜŞÜM ............................................... 359 1 1 5- İNSANLARLA BİTKİLER ARASINDAKİ İLİŞKİLER ......... 􀄑 .. 361 1 1 6- YENİLEYEN AGAÇ ...................................................... 363 1 1 7- AGAÇLARIN EVLİ LİGİ ................................................. 365 1 1 8- BAHAR (MAYIS) AGACI . .............................................. 367 1 1 9􀱒 KRAL VE KRALİÇE ................·. ..................................... 371 1 20- CİNSELLİK VE BİTKİ ................. . ................................. 373 1 21 - BİTKİLERİ TEMSİL EDEN FİGÜRLER ............................ 375 1 22- TÖRENSEL MÜCADELELER ......................................... 379 1 23- KOZMİ K SİMGE ........................ ................................. 382 1 24- SONUÇ ..................................................................... 385 DOKUZUNCU BÖLÜM TARIM VE VERİMLİLİK KÜLTLERİ . 1 25- TARIMLA İLGİLİ RİTLER .. . ..... ...................................... 389 1 26- KADIN, CİNSELLİK VE TARIM ..................................... 391 1 27- TARIMSAL SUNULAR -KURBANLAR- ........................... 392 1 28- HASADIN "GÜCÜ" ..................................................... 394 1 29- MİTOLOJİK CANLANDIRMALAR .................................. 397 1 30- İNSAN KURBAN! ................................................. ....... 401 1 3 1 -AZTEK VE HONDLAR ARASINDA İNSAN KURBAN! ........ 403 1 32- KURBAN VE TEKRAR DİRİLİŞ ...................................... 406 1 33- HASAT TÖRENLERİNİN SONU . . . . ................................ 408 1 34- TOHUMLAR VE ÖLÜLER ................. ............................ 411 1 35- TARIMLA VE ÖLÜMLE İLGİLİ TANRI(ÇA)LAR ................ 414 1 36- CİNSEL HAYAT VE TARIMSAL VERİMLİLİK ................... 416 1 37- DİNSEL ŞENLİGİN TÖRENSEL İŞLEVİ ........................... 419 1 38- DİNSEL ŞENLİK VE YENİDEN BÜTÜNLEŞME ....... ......... 421 1 39- TARIMSAL MİSTİSİZM VE KEFARET - KURTULUŞ ......... 423 ONUNCU BÖLÜM KUTSAL YERLER: MABET, SARAY, "DÜNYANIN MERKEZİ" 140. KUTSALIN TEZAHÜRLERİ (HİYEROFANİLER) VE TEKERRÜR ... 433 1 4 1 - MEKANIN KUTSALLAŞTIRILMASI ................................ 436 1 42- KUTSAL MEKANIN "YAPIMI" ........ .............................. 439 1 43- "DÜNYANIN MERKEZİ" . ............................................. 442 144- KOZMİK DÜZEN VE İNŞAAT RİTLERİ .......................... 447 1 45- "MERKEZ" SİMGESİ ................................................... 449 1 46 - CENNETE ÖZLEM ..................................................... 452 ONBİRİNCİ BÖLÜM KUTSAL ZAMAN VE EBEDİ YENİLENME MİTİ 1 47- ZAMANIN FARKLILIGI ................................................ 457 148- KUTSAL OLARAK TEZAHÜR EDEN (hiyerofanik) ZAMANIN BİRLİK VE BÜTÜNLÜGÜ ............................................ 461 149- DÜZENLİ ARALIKLARLA OLAN TEKRARLANIŞ-SONSUZ HAL (MİTOLOJİK ZAMAN iN BU GÜNE TAŞINMASI) ..... 463 1 50- MİTOLOJİK ZAMAN iN YENİLENMESİ .......................... 465 1 51 - DÖNEMSEL OLMAYAN TEKERRÜR ............................ . 468 1 52- ZAMAN iN YENİDEN TEŞEKKÜLÜ ..................... . .......... 469 1 53- YARATILIŞIN YILLIK TEKRAR! .. ... ....................... ......... 472 1 54- BELLİ OLAYLARA BAGLI OLARAK YARATILIŞIN TEKRARLANMASr ..................................................... 477 1 55-TOP YEKÜN YENİDEN DOGUŞ ................................ ..... 480 ONİKİNCİ BÖLÜM MİTLERİN MORFOLOJİ VE İŞLEVLERİ 1 56- YARATILIŞ MİTLERİ-ÖRNEK MİTLER ........................... 483 1 57- KOZMOGONİK YUMURTA .......................................... 487 1 58- M İTLERİN AÇIKLADIKLARI ......................................... 491 1 59- ,Coincidentia Oppositorıım (Zıtların Uyuşması) MİTSEL MODEL ....................................................................... 494 1 60- TANRISAL ÇİFTCİNSİYETLİLİK (androgini) M İTİ ...... ..... 496 1 6 1 - ÇİFT CİNSİYETLİ (androgoni) İNSAN MİTİ ................. 498 1 62- YENİLENME, İNŞA, GİRİŞ/GEÇİŞ vb. MİTLERİ.. ............. 502 1 63- BİR MİT OLUŞTURMAK: VARUNA ve VRTRA ................ 505 1 64- "MODEL TARİH" OLARAK MİT ................................... 506 1 65- MİTLERİN YOZLAŞMASI ............................................. 508 ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM SİMGELERİN YAPISI 166- SİMGESEL TAŞLAR .................................................... 513 1 67- SİMGELERİN DEGER YİTİRMESİ.. ................................ 517 1 68- GELİŞEMEME DURUMU ............................................. 521 1 69- SİMGELER VE HİYEROFANİLER (Kutsalın Tezahürleri) ........ 524 1 70- SİMGELERİN UYUMLULUGU ....................................... 527 1 71 - SİMGELERİN İŞLEVLERİ .. ............................................ 531 1 72- SİMGELERİN MANTIGI ............................................... 533 SONUÇ ............................................................................. 537 · KAYNAKIAR ....................................... .............................. 545