CUMHURİYET DÖNEMİ PARTİLER SEÇİMLER BEYANNAMELER (1923-1980)

Description

Siyasî partiler, demokratik siyasal sistemin en temel unsurlarıdır. Toplumsal yaşamda başat bir role sahip olan siyasî partilerin kuruluşu ve gelişimi, demokratik siyasal sistemin gelişimine paralel bir çizgi izlemiştir. Siyasî partilerin tarihsel, ideolojik ve kurumsal gelişimlerinin, objektif esaslara göre gözlemlenebileceği en önemli mecra ise kuşkusuz seçimlerdir. Siyasî partiler, seçmenlerinin talep ve isteklerini derleyerek siyasal sisteme aktarabilmek, enikonu belli hedef[ler] üretmek, bunları tutarlı politikalar bütününe dönüştürebilmek için seçimlere katılmaktadırlar. Seçim beyannameleri ise siyasî partilerin seçmenlere seçimlerden önce verdikleri taahhütnamelerdir. Beyannameler, partilerin temel hak ve özgürlükler, eğitim, ekonomi, altyapı, sağlık gibi muhtelif alanlardaki politika tercihlerini yansıtan, vaatlerini içeren en temel belgedir. Siyasî partilerin ideolojik kimliklerinin yahut kimlik arayışlarının ipuçlarını da beyannamelerde bulmak pekâlâ mümkündür. Bu çalışmanın temel amacı da, 1923’ten ama asıl 1946’dan 12 Eylül öncesindeki son seçime kadar (1977 Milletvekili Genel Seçimleri) yapılmış milletvekili genel seçimlerine katılan siyasî partilerin seçim beyannamelerine dayalı panoramalarını sunarak, Türkiye’nin seçimleriyle ilgili bazı istatistiksel genellemelere ulaşmak, seçim beyannamelerini tek kaynak altında toplamak ve siyasî partilerin beyannamelerine dayanan soy kütüklerini çıkarmaktır. İki ana bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, siyasî partiler, seçimler ve hükûmetler özelinde -Osmanlı İmparatorluğu pratiğinin de göz önünde bulundurulduğu- geniş bir değerlendirme bölümü yer almaktadır. Bu değerlendirme bölümü, siyasî partilere ve seçimlere ilişkin istatistiksel bilgileri ve arşivlerde unutulmuş verileri, teknik detayları içermektedir. İkinci bölümde ise 1946-80 yılları arasında yapılan milletvekili genel seçimlerine katılan tüm partilerin seçim beyannamelerine yer verilecektir. Prof. Dr. Mete Kaan KAYNAR – Arş. Gör. Nurettin KALKAN İÇİNDEKİLER TAKDİM.............................................................................................................................................................VII Süreyya Sadi BİLGİÇ SUNUŞ ................................................................................................................................................................ IX CUMHURİYET DÖNEMİ PARTİLER, SEÇİMLER, BEYANNAMELER (1923-1980)....................................1 1. Osmanlı’nın Mirası ...........................................................................................................................................1 1.1. Birinci Meşrutiyet ve Kânûn-ı Esâsî .........................................................................................................1 1.2. İkinci Meşrutiyet ve Osmanlı’da Siyasî Cemiyetler .................................................................................9 2. Cumhuriyet Dönemi Siyasî Partileri Üzerine Bazı Notlar..............................................................................24 2.1. Siyasî Partiler ile İlgili Arşivler Üzerine .................................................................................................24 2.2. Siyasî Partiler Tarihi Çalışmaları ile İlgili Bazı Metodolojik Sorunlar ve Hatırlatmalar........................29 3. 1923-1977 Yılları Arasında Yapılan Milletvekili Genel Seçimlerine Katılan Siyasî Partiler Üzerine Genel Bir Değerlendirme ................................................................................................................................35 3.1. TBMM’de Temsil Edilen Siyasî Partiler.................................................................................................37 3.2. Anayasa Mahkemesi Tarafından Kapatılan Siyasî Partiler .....................................................................37 4. Cumhuriyet Dönemi Siyasî Partileri (1923-1980)..........................................................................................39 4.1. Erken Cumhuriyet Dönemi (06/07-1923-28.02.1943 Milletvekili Genel Seçimleri Arası Dönem).......39 4.2. Çok Partili Dönem (21.07.1946-27.10.1957 Milletvekili Genel Seçimleri Arası Dönem).....................44 4.3. 27 Mayıs Darbesi ile 12 Mart Muhtırası Arası Dönem (15.10.1961-12.10.1969 Milletvekili Genel Seçimleri Arası Dönem)............................................................................................59 4.4. 12 Mart Muhtırası ile 12 Eylül Darbesi Arası Dönem (14.10.1973 - 05.06.1977 Milletvekili Genel Seçimleri Arası Dönem)............................................................................................70 5. Cumhuriyet Dönemi Hükûmetleri (1923-1980) .............................................................................................73 KAYNAKÇA VE İLERİ OKUMA LİSTESİ .....................................................................................................112 1946 SEÇİMLERİ.............................................................................................................................................129 Cumhuriyet Halk Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................................131 1950 SEÇİMLERİ.............................................................................................................................................139 Cumhuriyet Halk Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................................141 Demokrat Parti Seçim Beyannamesi ..................................................................................................................149 Millet Partisi Seçim Beyannamesi......................................................................................................................155 1954 SEÇİMLERİ.............................................................................................................................................163 Cumhuriyet Halk Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................................165 Cumhuriyetçi Millet Partisi Seçim Beyannamesi...............................................................................................175 1957 SEÇİMLERİ.............................................................................................................................................185 Cumhuriyet Halk Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................................187 Cumhuriyetçi Millet Partisi Seçim Beyannamesi...............................................................................................199 Hürriyet Partisi Seçim Beyannamesi ..................................................................................................................205 Vatan Partisi Seçim Beyannamesi.......................................................................................................................213 1961 SEÇİMLERİ.............................................................................................................................................219 Cumhuriyet Halk Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................................221 Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi Seçim Beyannamesi...................................................................................253 Adalet Partisi Seçim Beyannamesi .....................................................................................................................257 Yeni Türkiye Partisi Seçim Beyannamesi...........................................................................................................283 1965 SEÇİMLERİ.............................................................................................................................................287 Cumhuriyet Halk Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................................289 Adalet Partisi Seçim Beyannamesi .....................................................................................................................351 Millet Partisi Seçim Beyannamesi......................................................................................................................377 Yeni Türkiye Partisi Seçim Beyannamesi...........................................................................................................393 Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................425 Türkiye İşçi Partisi Seçim Beyannamesi ............................................................................................................443 1969 SEÇİMLERİ.............................................................................................................................................461 Cumhuriyet Halk Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................................463 Adalet Partisi Seçim Beyannamesi .....................................................................................................................547 Milliyetçi Hareket Partisi Seçim Beyannamesi ..................................................................................................597 Türkiye İşçi Partisi Seçim Beyannamesi ............................................................................................................617 Yeni Türkiye Partisi Seçim Beyannamesi...........................................................................................................633 Güven Partisi Seçim Beyannamesi .....................................................................................................................645 Birlik Partisi Seçim Beyannamesi ......................................................................................................................687 1973 SEÇİMLERİ.............................................................................................................................................695 Cumhuriyet Halk Partisi Seçim Beyannamesi....................................................................................................697 Adalet Partisi Seçim Beyannamesi .....................................................................................................................801 Cumhuriyetçi Güven Partisi Seçim Beyannamesi ..............................................................................................845 Milliyetçi Hareket Partisi Seçim Beyannamesi ..................................................................................................907 Türkiye Birlik Partisi Seçim Beyannamesi.........................................................................................................941 Demokratik Parti Seçim Beyannamesi ...............................................................................................................965 Milli Selamet Partisi Seçim Beyannamesi........................................................................................................1001 1977 SEÇİMLERİ...........................................................................................................................................1041 Adalet Partisi Seçim Beyannamesi ...................................................................................................................1043 Milli Selamet Partisi Seçim Beyannamesi........................................................................................................1063 Milliyetçi Hareket Partisi Seçim Beyannamesi ................................................................................................1093 Cumhuriyetçi Güven Partisi Seçim Beyannamesi ............................................................................................1125 Demokratik Parti Seçim Beyannamesi .............................................................................................................1131 Türkiye İşçi Partisi Seçim Beyannamesi ..........................................................................................................1133 Türkiye Birlik Partisi Seçim Beyannamesi.......................................................................................................1149