Η Θεσσαλική θέα Εν(ν)οδία ή Φεραιά θέα

Description

Η αρχαία γραμματεία παρουσιάζεται εξαιρετικά φτωχή σε ό,τι σχετίζεται με τη λατρεία της θεάς των Φερών, που σύμφωνα με τις πηγές ονομαζόταν Εν(ν)οόία ή Εν(ν)οδία Φεραία ή Φεραία θεά. Την αγνοεί ο Όμηρος, όπως και ο Ησίοδος, ο οποίος όμως παρουσιάζει την Εκάτη (Θεογονία, στ. 410- 452), μια θεά παράλληλη με την Εν(ν)οδία. Η διαμόρφωση μιας συνολικής εικόνας για τη θεά, με τα ιερά, τα ονόματα, τις προσωνυμίες και τις λειτουργίες της, την εικονογραφία της και τις θεότητες, που είχαν σχετιστεί στη λατρεία με αυτήν, δεν είχε απο- τελέσει έως τώρα αντικείμενο ειδικής συστηματικής μελέτης. Οι σχετικά λίγες τοπογραφικές και ανασκαφικές έρευνες, που είχαν γίνει έως τα τελευταία χρόνια στη Θεσσαλία και στη Μακεδονία, στις περιοχές κυρίως όπου έχει διαπιστωθεί επιγραφικά και αρχαιολογικά η λατρεία της, δεν βοήθησαν ιδιαίτερα στην προώθηση της λύσης των δύσκολων προβλημάτων της. Στην ατελή αυτή εικόνα συνετέλεσαν επίσης οι δυσχέρειες και τα ακανθώδη προβλήματα, που παρουσιάζει αυτό το ίδιο το θέμα της έρευνας της αρχαίας ελληνικής θρησκείας, η ποικιλία των λιγοστών σχετικών γραμματειακών πηγών και επιγραφών, καθώς και οι συχνά αλλη- λοσυγκρουόμενες απόψεις των νεότερων ερευνητών. Βασική διαπίστωση είναι ότι η έρευνα έως πρόσφατα είχε ασχοληθεί αποσπασματικά με τη θεά και μόνο με ορισμένες ιδιότητες-προ- σωνυμίες ή παραστάσεις της, με βάση βέβαια το τότε γνωστό γραμματειακό, επιγραφικό ή αρχαιολογικό υλικό. Η δική μας μελέτη στάθηκε δυνατή, πρώτον, μετά την πρόσφατη εύρεση στη Θεσσαλία και στη Μακεδονία μερικών νέων επιγραφών, που αναφέρουν τη θεά ή τις άλλες θεότητες, που σχετίστηκαν στη λατρεία με αυτήν. Δεύτερον, μετά την εύρεση κάποιων άγνωστων μνημείων, που παριστάνουν με βεβαιότητα τη θεά ή και άλλων, που θα μπορούσαν πιθανώς να παριστάνουν την Εν(ν)οδία ή θεότητες, που είχαν σχετιστεί στη λατρεία με αυτήν. Τρίτον, μετά την ανασκαφώ ενός μικρού ιερού της θεάς στο δυτικό νεκροταφείο των Φερών, και τέταρτον, μετά τον εντοπισμό μερικών άλλων βέβαιων ή πιθανών ιερών της στη Θεσσαλία και στη Μακεδονία.