Sibi, deo, posteritati: Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku

Description

To niezwykle bogato udokumentowana materiałowo (mowa tu nie tylko o sztuce, ale licznych archiwaliach: listach, diariuszach, rachunkach dworskich odnalezionych na terenie Polski, Ukrainy, Litwy oraz Włoch) i nowatorsko ujęta, erudycyjna próba jednoczesnego i całościowego zanalizowania działalności fundacyjnej i aspiracji artystycznych przedstawicieli poszczególnych pokoleń rodziny magnackiej – wykraczając poza zainteresowania historii sztuki autor poddał analizie także ich działalność na polu szeroko rozumianej kultury, literatury i nauki. Tytuł książki jest nawiązaniem do inskrypcji zdobiących siedzibę Jabłonowskich, łączącym je odpowiednio z kolejnymi bohaterami rozprawy. Omówiono tu sylwetki: Jana Stanisława (1669–1731), jego syna – Stanisława Wincentego (1694–1754) oraz bratanka tego pierwszego – Józefa Aleksandra (1711–1777). Poprzez naszkicowanie aktywności kolejnych przedstawicieli jednego „domu” zaprezentowano zmieniający się stosunek polskiej magnaterii do kwestii artystycznych; istotną zmianę jakościową, różne postawy, ewoluujące w trakcie epoki saskiej. Artystyczne sposoby tworzenia wizerunku familii, a zarazem utrwalania pozycji Jabłonowskich są typowe dla XVI i XVII stulecia. Analiza pokazała, że inicjatywy Jabłonowskich na polu sztuki były rozbudowaną akcją propagandową, układającą się w spójny program, w którym manifestacji znaczenia poszczególnych członków rodu (jak i jego jako całości) służą razem dzieła różnych kategorii i zróżnicowanej wartości artystycznej. Prezentowana książka znacząco uzupełnia stan wiedzy na temat polskiej sztuki XVIII stulecia (przynosi m.in. odkrycie nazwane przez jednego z recenzentów wręcz sensacyjnym – chodzi o nieznany druk Lechodunensia Józefa Aleksandra Jabłonowskiego), a zarazem stanowi podstawę do dyskusji nad problemem fundacji artystycznych i mecenatu w ogóle. Edycję wzbogaca blisko 250 ilustracji, obszerne streszczenie w języku angielskim, a także indeksy (osób oraz topograficzno-rzeczowy). WSTĘP 1. Stan badań nad działalnością fundatorską magnaterii w Rzeczypospolitej w XVIII wieku ● 2. Zakres pracy. Podstawy archiwalne badań nad rodziną Jabłonowskich 3. Jabłonowscy w XVII wieku ● 4. Fundacje i stosunek hetmana Stanisława Jabłonowskiego do sztuki) I. SIBI. Jan Stanisław Jabłonowski 1. Stan badań 2. Pamiętniki i diariusze Jana Stanisława Jabłonowskiego. Źródła archiwalne 3. Biogram, działalność polityczna, literacka, podstawy ekonomiczne 4. Wrażliwość artystyczna, odbiór dzieł sztuki 5. Rezydencje (Zamek w Podkamieniu ● Pałac we Lwowie ● Zamek-pałac w Mariampolu) 6. Pomnik ojca — mauzoleum rodziców 7. Fundacje sakralne (Kościół parafi alny w Podkamieniu ● Kościół parafi alny w Mariampolu ● Kościół Bernardynów we Fradze ● Fundacje dla kościołów Karmelitów w Bołszowcach i parafi alnych (?) w Mościskach oraz w Kąkolnikach) 8. Abrysy 9. Kolekcjonerstwo, zamówienia złotnicze, projekty (?) oraz zamierzenia niezrealizowane (?) 10. Charakterystyka działalności. Postawa i smak artystyczny Jana Stanisława Jabłonowskiego II. DEO. Stanisław Wincenty Jabłonowski 1. Stan badań 2. Źródła archiwalne 3. Biogram 4. Obraz starosty, wojewody, księcia, rodu — kreacja wizerunku w tekstach panegirycznych i przedstawieniach heraldycznych 5. Działalność fundacyjna w świetle druków panegirycznych 6. Fundacje sakralne (Misja jezuicka w Białej Cerkwi ● Kościół Karmelitów w Bołszowcach ● Kościół parafialny w Krzywinie ● Kościół Jezuitów w Międzyrzeczu ● Kaplica św. Feliksa przy kościele Kapucynów we Lwowie ● Kościół Paulinów w Niżniowie ● Ołtarz Pana Jezusa Miłosiernego w katedrze łacińskiej we Lwowie ● Kaplica św. Jana Nepomucena przy kościele parafialnym w Ostrogu ● Fundacje dla paulinów i karmelitów w Hlinnikach ● Pozostałe fundacje sakralne) 7. Mauzolea i pomniki Jabłonowskich (Nagrobek miecznika koronnego Jana Stanisława i wojewody ruskiego Jana Stanisława w kościele Jezuitów we Lwowie ● Epitafi um Joanny z Potockich Jabłonowskiej w kościele Jezuitów we Lwowie ● Mauzoleum Jabłonowskich w kościele Jezuitów we Lwowie ● Mauzoleum jasnogórskie) 8. Rezydencje (Pałac w Krzywinie ● Dwór w Płużnem ● Siedziba w Ostrogu ● Dwór w Białej Cerkwi ● Pałac w Niżniowie ● Pałace warszawskie) 9. Charakterystyka działalności fundacyjnej Stanisława Wincentego Jabłonowskiego. Rola i znaczenie fundacji III. POSTERITATI. Józef Aleksander Jabłonowski 1. Stan badań 2. Źródła archiwalne 3. Biogram polityczny, podstawy majątkowe działalności 4. Rezydencje (Pałac w Podhorcach koło Stryja ● Zamek w Lachowcach ● Pałac w Jabłonowie Litewskim ● Siedziba w Busku i dwór w Stronibabach ● Zamek w Zawałowie ● Zamek w Nowogródku ● Pałac w Ulowcach ● Pałace w Książęcinie (Dębowym Lesie) i w Prussowie (Suszowcach) ● Pałac w Zemielińcach ● Zamek w Lisiance ● Dwór w Steblowie ● Dwory w Czarnolesie i Gródku ● Pozostałe siedziby ● Rezydencje lipskie) 5. Ceremoniał na zamku lachowieckim. Ceremonie jako element propagandy i autokreacji 6. Galerie portretowe w rezydencjach — obraz jako świadectwo i kreacja wizerunku książęcego 7. Fundacje sakralne (Kościół i klasztor Trynitarzy w Teofi lpolu ● Kościół parafi alny i misja bazyliańska w Podhorcach ● Kościół i klasztor Dominikanów w Lachowcach ● Kaplica pałacowa i misja bazyliańska w Jabłonowie Litewskim ● Kościół i klasztor Franciszkanów w Lisiance ● Kościół zamkowy w Nowogródku ● Kościół parafi alny w Jabłonowie na Pokuciu) 8. Postawa Józefa Aleksandra Jabłonowskiego wobec dzieł sztuki. Zakupy artystyczne i kolekcje. Artyści w kręgu książęcym. Pozostałe inicjatywy artystyczne 9. Działalność literacko-naukowa Józefa Aleksandra Jabłonowskiego. Wspieranie wydawnictw. Societas Jablonoviana 10. Charakterystyka postawy Józefa Aleksandra Jabłonowskiego (Kultura upamiętniania przeszłości ● Od upamiętniania przeszłości do kreacji historii ● Upamiętnianie przeszłości i gust ● „Oświecony Sarmata”, mecenas) ZAKOŃCZENIE. Jabłonowscy a sztuka, czyli od działalności fundacyjnej do mecenatu kulturalnego 1. Chronologia fundacji Jabłonowskich (1718–1730 ● 1730–1754 ● 1755–1777) 2. Sposoby i etapy kreowania wizerunku Jabłonowskich 3. Aspiracje literackie 4. Od rodziny do rodu 5. Wartości artystyczne 6. Ewolucja postaw BIBLIOGRAFIA ● INDEKS OSÓB ● INDEKS TOPOGRAFICZNO-RZECZOWY ● SPIS ILUSTRACJI ● SUMMARY