Türkiye Sol Tarihine Notlar: Tarih ve Toplum Yazıları

Description

Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminden itibaren ayrı bir siyasal hat oluşturan sol hareketin tarihi 2. Meşrutiyet'in yarattığı coşkuyla birlikte izlenebilir hale gelmişti. Ancak Birinci Dünya Savaşı'yla beraber yaşanan sarsıntılar arasında solun tarihine dair izler çeşitli kesintiler ve kopmalara maruz kaldı. Solun tarihi, Anadolu'daki savaş ve direniş döneminde hem Sovyetler'le ilişkiler hem de Ankara hükümetinin gösterdiği yaklaşımla yeni bir biçim aldı. Mete Tunçay, uzun yıllara yayılan araştırmalarında Türkiye'de solun tarihini kendi bütünlüğü içinde takip etmeye çalışırken, 2. Meşrutiyet'ten 1930'ların sonuna uzanan bir tarihsel kesitte konunun çeşitli yönlerini, eksik parçalarını, tek-partinin kuruluşu ve iktidarı sırasında sol hareketlerin konumlarını ve hükümet karşısındaki pozisyonlarını, Sovyetler Birliği ile ilişkilerini, parti yapısı ve çalışmalarını, sol örgütlenmeler içinde yer alan bireylerin etki ve önemlerini bir arada incelemeyi gözeten bir yaklaşım ortaya koyar. Tunçay'ın ulaşabildiği arşivlerin, belgelerin, anıların, yazı ve kitapların yanı sıra sonradan bulabildiği kaynaklar da elbette solun tarihi üzerine araştırmaların bir parçasıdır. Türkiye Sol Tarihine Notlar, 1984-1993 arasında yazarın Tarih ve Toplum'da yayımlanan sol üzerine araştırmalarına dair yazılarını bir araya getiriyor. İçindekiler Sunuş - Kerem Ünovar .................................................................................................................... 9 Önsöz - Mete Tunçay .................................................................................................................... 13 Ali Namık'ın 1908'deki Bir Yazısı: "Türkiye'de Sosyalizm" ............................................................................... 15 Amele Gazetesi (1909) ve "İki Mübareze" ................................................................................................. 21 İttihatçıların 1917'de Kurdukları Yapay Sosyalist Parti ................................................................................. 29 "Mevlevizade" Mustafa Suphi'nin 1914 Yazında Kırım'dan Bakû'ya Gidişi ve Güzün Rusya içlerine Sürülüşü .................................. 31 Mustafa Suphi Kazan'da (1918): Bir "Kurtulmuş Fotoğraf" ................................................................................. 41 Türk Komünist-Bolşevik Parti: "Şûrâlar Hükûmeti ve Onun Dostları ve Düşmanları" (1919'dan Bir Bildiri) .................................. 45 İttihatçılar ve Bolşevik Örgütü (İstanbul, 15 Nisan 1919) ............................................................................... 55 "Mesâi" ve Atatürk ...................................................................................................................... 57 Bolşevikler ve İttihatçılar ............................................................................................................. 59 Meb'us Namzedimiz Ethem Nejat Bey Eskişehir'de Ne Yaptı? ................................................................................ 63 Anadolu Sosyalistleri Arasında İki Polemik .............................................................................................. 69 TKP'nin 1920 Güzünde Rusya'da Yaşayan Türk Esirleriyle Türkiye Teb'asına Seslenişi ...................................................... 75 1920'de Çıkmış Bir Türk Menşevik Gazetesi: Yeni Dünya (Tiflis) .......................................................................... 79 Türkçe Basın Tarihindeki Solcu "Yeni Dünya"lar .......................................................................................... 87 Yeni Dünya'nın Yeni Serisinde Şevket Süreyya Aydemir'in Bir Yazısı 1921 (1922) .......................................................... 97 Vazife ve Memduh Cevdet ................................................................................................................. 99 1919-1920 Yıllarının Alman Sol Basınında Türkiye Konuları ............................................................................... 103 Alman Sol Basınında Türkiye (1919-1921) ................................................................................................. 111 Alman Sol Basınında ve Dışişleri Belgelerinde Türkiye Konuları .......................................................................... 137 Komünist Enternasyonal'in ikinci Kongresi (1920) ........................................................................................ 747 İstanbul Katolik işçiler Cemiyeti ....................................................................................................... 147 Resmî TKF'nın Bir Komintern Gazetesinde Yayımlanan Türk Kurtuluş Savaşı'yla ilgili Görüşü ............................................... 149 İstanbul'daki Bolşevik Etkinlikleri Hakkında ABD Yüksek Komiserliği'nin Washington'daki Dışişleri Bakanlığı'na Gönderdiği Dört Yazı ..... 153 1 Mayıs Bildirisi (1922) ................................................................................................................ 759 Ankara Demiryolcularının 1 Ekim 1922 Tarihli Bir Bildirisi .............................................................................. 163 Gizli Parti Kâtib-i Umumîsi Vedat Nedim'in Takma-Adla Yazdığı Bir Makale ................................................................ 167 Bir Sendikacı Risalesi: 1927 ............................................................................................................ 171 Vlahov Efendi'nin Balkan Federasyonu Dergisi ve Dr. Şefik Hüsnü ......................................................................... 183 "Bütün Dünya işçileri Birleşiniz!" Kıvılcım (1928) ...................................................................................... 793 Yeraltı Basınına Bir Örnek (1929) ....................................................................................................... 197 Troçki ve Türkiye ....................................................................................................................... 205 Alman Komünist Partisi Sol Muhalefetinin Organı Die Fahne des Kommunismus'ta "Türkiye'deki Durum" (Temmuz 1929) ......................... 209 Die Fahne des Kommunismus'ta "Türk Yoldaşların Mektubu" (Eylül 1929) .................................................................... 217 Komintern'in "Emperyalizme ve Sömürgeci Zulme Karşı Birlik" Adlı Yan Kuruluşu ve Dr. Şefik Hüsnü Değmer ................................. 221 TKP Gözüyle CHP (1936) .................................................................................................................. 225 Donald Quataert Anlatıyor (Eylül 1986) .................................................................................................. 271 İşçi Hareketi Tarihçileri Uluslararası Konferansı Linz Notları .......................................................................... 277 Hollanda'da Türkiye Sol Tarihi .......................................................................................................... 283