Δίκες των Δοσιλόγων, 1944-1949. Δικαιοσύνη, Συνέχεια του Κράτους και Εθνική Μνήμη

Description

Οι δοσίλογοι της Κατοχής ήρθαν, τελικά, αντιμέτωποι με τον νόμο. Ταδικαστικά αρχεία, που έχουν περιέλθει σταδιακά στη διάθεση της ιστορικήςέρευνας, φέρνουν στο φως έναν μηχανισμό που εξέτασε δεκάδες χιλιάδεςκαταγγελίες και διεξήγαγε χιλιάδες δίκες. Μέσα από τις δίκες αναδύεται ένας·ολόκληρος κόσμος, με τις αντιτιθέμενες μνήμες, μαρτυρίες και αντιλήψεις τουπερί δικαίου και αδίκου. Με το ένα πόδι σταθερά μέσα στις αίθουσες τωνδικαστηρίων και το άλλο έξω από αυτές, στις πολιτικές και κοινωνικές διερ­γασίες που επηρέασαν το έργο της Δικαιοσύνης, ο συγγραφέας τού ανά χείραςβιβλίου χαρτογραφεί μια σκοτεινή περιοχή της σύγχρονης ιστορίας, πουπαρέμενε επί δεκαετίες ταμπού για τη δημόσια μνήμη του πολέμου. Αυτή ηπρώτη καταγραφή του έργου των Ειδικών Δικαστηρίων Δοσιλόγων, και τωνδιοικητικών εκκαθαρίσεων που εφαρμόστηκαν στα πρώτα μεταπολεμικάχρόνια, διασταυρώνει την ελληνική εμπειρία με εκείνες άλλων ευρωπαϊκώνχωρών, προσφέροντας έτσι μια λοξή ματιά στην ταραγμένη δεκαετία του 1940και αμφισβητώντας εδραιωμένα στερεότυπα, όπως, π.χ., ότι η ατιμωρησίααποτέλεσε ελληνική ιδιαιτερότητα, ότι οι συνεργάτες των κατακτητών ήτανλίγοι και ασήμαντοι, ή ότι τα όρια ανάμεσα στην αντίσταση και τον δοσιλο­γισμό ήταν εξαρχής παγιωμένα και στεγανά.Η Δικαιοσύνη δεν ανέλαβε μόνο να διασφαλίσει τη συνέχεια του κράτουςσε συνθήκες ακραίας πόλωσης, αλλά αποτέλεσε και έναν από τους σημα­ντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης της συλλογικής μνήμης για τον πόλεμοκαι την Κατοχή. Τα δικαστικά αρχεία μάς επιτρέπουν να παρακολουθήσουμετις νοοτροπίες, τις συμπεριφορές και τα κίνητρα της δράσης των ιστορικώνυποκειμένων, προτού διαμορφωθούν -ή, καλύτερα, ενόσω διαμορφώνονταν­τα ιδεολογικά σχήματα που καθόρισαν ποιες πλευρές του πρόσφατουπαρελθόντος θα έρθουν στο φως και ποιες θα απεμποληθούν από τη δημόσιασφαίρα. Η μελέτη τους μάς δίνει την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε ποιοιδίκασαν και ποιοι δικάστηκαν, ποιες πράξεις κρίθηκαν, ποια κριτήρια επικρά­τησαν για την έκδοση της ετυμηγορίας των δικαστών, ποιοι γνωστοί καιάγνωστοι σήμερα πολιτικοί, στρατιωτικοί, οικονομικοί παράγοντες ή απλοί πο­λίτες ανέλαβαν να εκπροσωπήσουν στις αίθουσες των δικαστηρίων την οπτικήτης μίας ή της άλλης πλευράς της σύγκρουσης που λάμβανε χώρα έξω από αυτές.Μας επιτρέπει επίσης να διακρίνουμε ποιοι συμβιβασμοί και ποιες συμμαχίεςσφραγίστηκαν, ποιοι ήταν οι λίγοι που πλήρωσαν για τις πράξεις τους, και ποιοιοι πολλοί που επανενσωματώθηκαν στον κρατικό μηχανισμό, ή στην πολιτική,οικονομική και πνευματική ζωή του τόπου.