Η Ελλάδα και η οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου

Description

Το 1929, όταν το κραχ της Ουόλ Στριτ συγκλόνιζε τον κόσμο, ο Ξενοφών Ζολώτας, νεαρός τότε καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, αναρωτιόταν αν υπήρχε οικονομική κρίση στην Ελλάδα. Τον επόμενο χρόνο η απάντηση ήταν αναμφίβολα καταφατική, ενώ με την εγκατάλειψη του κανόνα χρυσού από τη Βρετανία το 1932 ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Εμμανουήλ Τσουδερός δήλωνε ότι η κρίση είχε εισέλθει σε μια νέα, "δυσοίωνη" φάση. Οι παρατηρητές της εποχής αντιλαμβάνονταν πως η περίοδος 1929-32 αποτελούσε καμπή για τη χώρα. Τι σήμαινε η καμπή αυτή για την οικονομία, για το ρόλο του κράτους και τελικά για την πολιτική αποτελεί το θέμα του παρόντος βιβλίου. Ο Μαζάουερ ερευνά τις αλλαγές που προέκυψαν όταν η Ελλάδα αναγκάστηκε, εξαιτίας της οικονομικής ύφεσης, να πάψει πλέον να στηρίζεται στις αγροτικές εξαγωγές, τα υπερπόντια εμβάσματα και τα εξωτερικά δάνεια και να στραφεί προς μια πολιτική αυτάρκους ανάπτυξης, θεμελιωμένης σε εντόπιες πηγές. Και διαπιστώνει πως η κατάρρευση της ανοιχτής διεθνούς οικονομίας άφησε την Ελλάδα σε θέση μικρότερης οικονομικής εξάρτησης από τον έξω κόσμο συγκριτικά με όσα ίσχυαν προηγουμένως. Τα πλεονεκτήματα αλλά και τα μειονεκτήματα αυτού του νέου τύπου ανάπτυξης είχαν γίνει πλέον φανερά τον Αύγουστο του 1936, όταν ο Ιωάννης Μεταξάς επέβαλε τη δικτατορία του. Βασιζόμενος σε τραπεζικές εκθέσεις, σε εκδόσεις ειδικών οργανισμών και στον εβδομαδιαίο οικονομικό τύπο της εποχής, ο συγγραφέας τονίζει ότι θέλησε να ανοίξει στην έρευνα τη μέχρι πρότινος παραμελημένη ιστοριογραφία της νεότερης Ελλάδας και να εφαρμόσει την υπόδειξη του Νίκου Σβορώνου, ο οποίος συμβούλεψε κάποτε τους ιστορικούς να πάψουν πια να επικαλούνται τον περίφημο "ξένο δάκτυλο" και να μελετήσουν τις αλληλεπιδράσεις των εγχώριων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων. Το βιβλίο αποτελεί προσαρμογή της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα, με την ενθάρρυνση των καθηγητών Adrian Lyttelton και Vera Zamagni, υπό την επίβλεψη των διδακτόρων Patrick O'Brien και John Campbell. Ο συγγραφέας, επίσης, οφείλει πολλά στους ιστορικούς Κώστα Κωστή, Χρήστο Χατζηιωσήφ, Αντώνη Λιάκο και Γιώργο Μαυρογορδάτο για τις εργασίες τους. MARK MAZOWER ΑΘΗΝΑ 2009 ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ A' Ζητήματα καί μηχανισμοί Ό έλληνικός πολιτικός κόσμος ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ' Ή κληρονομιά των πολέμων 1912-1922 Εδαφικές καί δημογραφικές μεταβολές Γεωργία Βιομηχανία Τό κόστος τού πολέμου Τό τραπεζικό σύστημα ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ' Ή ανοικοδόμηση τής αστικής τάξης πραγμάτων 1922-1929 ’Αγροτική μεταρρύθμιση Τάσεις της γεωργίας Βιομηχανία Δημοσιονομική ανοικοδόμηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε' Ή έμπορική στασιμότητα Ή πολιτική οικονομία τού καπνού ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ¬ Η μάχη τής δραχμής Ό κανόνας χρυσού στην πράξη Ή χρηματοοικονομική κρίση ξεσπά Τό δεύτερο στάδιο Ήττα Συνέπειες ΚΕΦΑΛΑΙΟ Z' 'Υποτίμηση καί στάση πληρωμών Νομισματική διαχείριση Διαπραγματεύσεις για το διακανονισμό τού έξωτεριχού χρέους Τά ευεργετήματα τής στάσης πληρωμών ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η' Τό νέο εμπορικό καθεστώς Ό «απλός χωροφύλαξ» Πίνακας Η' 3 Επιλεγμένες εισαγωγές άναλόγως τής χώρας προέλευσης, 1931-1935 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' Ή ανάκαμψη καί τό κράτος Πίνακας Θ' 1 Σύνθεση τής αγροτικής εσοδείας σε σταθερές τιμές (% τής συνολικής παραγωγής) Ή άνάχαμφη τής γεωργίας Ή βιομηχανική ανάπτυξη Τιμές, κέρδη καί εργασία ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ Οικονομικές όψεις τής πολιτικής κατάρρευσης ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ' ’Αστικά διλήμματα 1. Πίνακες 2. Στάσεις πληρωμών τοϋ δημόσιου χρέους στ'ις χώρες τής περιφέρειας ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ ΠΗΓΕΣ Ευρετήριο Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ