Nauka logiki

Description

Bodaj najdziwniejsza z książek Helga, a także dotycząca najbardziej fundamentalnych zagadnień, które autor określa jako nauki o bycie, istocie i pojęciu. Po z górą 50. latach przedstawiamy czytelnikowi wydanie drugie tego wręcz legendarnego dzieła. Nie jest to proste wznowienie, a tekst starannie przejrzany i skolacjonowany, unowocześniony i odświeżony. Klasyczny przekład Adama Landmana, tak zakorzeniony w polskiej recepcji Hegla, zyskuje tu na jasności i ożywa. Formy myślenia przejawiają się i utrwalają przede wszystkim w języku ludzkim. W naszych czasach nie można za często przypominać, że tym, co różni człowieka od zwierzęcia, jest myślenie. Język przeniknął we wszystko, co staje się stroną wewnętrzną człowieka, wyobrażeniem w ogóle, we wszystko, co człowiek czyni czymś własnym. A to, co człowiek ujmuje w języku i w nim wypowiada, zawiera w sposób ukryty i pogmatwany lub wyraźny jakąś kategorię – tak bardzo naturalny jest dla człowieka moment logiczny, albo – tak bardzo moment ten jest samą jego swoistą naturą. Jeśli jednak naturę w ogóle jako to, co fizyczne, przeciwstawimy temu, co duchowe, będziemy musieli powiedzieć, że moment logiczny jest raczej czynnikiem nadnaturalnym, który wciska się w całe życie naturalne człowieka, w jego uczucia, poglądy, pragnienia, potrzeby i popędy, przeobrażając je w ten sposób – choć tylko od strony formalnej – w coś ludzkiego, w wyobrażenia i cele. (Fragment z tekstu) SPIS TREŚCI TOMU DRUGIEGO Księga druga Nauka o istocie Dział pierwszy: Istota jako pozór w sobie samej............................. 9 Rozdział pierwszy: Pozór........................................................... 10 A. To, co istotne, i to, co nieistotne ...................................... 10 B. Pozór.................................................................................. 12 C. Refleksja............................................................................. 18 1. Refleksja ustanawiająca.................................................. 20 2. Refleksja zewnętrzna..................................................... 24 Uwaga............................................................................. 26 3. Refleksja określająca..................................................... 28 Rozdział drugi: Istotności, czyli określenia refleksyjne............ 34 Uwaga. Określenia refleksyjne w formie twierdzeń .... 35 A. Tożsamość.......................................................................... 38 Uwaga 1. Tożsamość abstrakcyjna................................... 38 Uwaga 2. Pierwsze pierwotne prawo myślenia, prawo tożsamości.................................................................... 41 B. Różnica................................................................................ 46 1. Różnica absolutna........................................................ 46 2. Różność.......................................................................... 48 Uwaga. Zasada różności............................................... 54 3. Przeciwieństwo.............................................................. 58 Uwaga. Wielkości przeciwstawne w arytmetyce .... 64 C. Sprzeczność....................................................................... 69 Uwaga 1. Jedność pozytywności i negatywności................ 76 Uwaga 2. Zasada wyłączonego środka............................. 80 Uwaga 3. Zasada sprzeczności......................................... 82 Rozdział trzeci: Podstawa i racja............................................... 89 Uwaga. Zasada racji................................................................. 92 A. Podstawa absolutna........................................................ 94 a) Forma i istota................................................................ 94 b) Forma i materia............................................................. 99 c) Forma i treść................................................................... 106 B. Podstawa określona........................................................... 108 a) Podstawa formalna........................................................ 108 Uwaga. Formalny sposób wyjaśniania oparty na podstawach tautologicznych................................. 111 b) Podstawa realna.............................................................. 116 Uwaga. Formalny sposób wyjaśniania wychodzący od podstaw różnych od tego, co ma w nich zostać ufundowane.............................................................. 119 c) Podstawa pełna.............................................................. 125 C. Warunek............................................................................ 129 a) Względne nieuwarunkowanie......................................... 129 b) Absolutna bezwarunkowość......................................... 133 c) Przejście rzeczy w egzystencję...................................... 137 Dział drugi: Zjawisko...................................................................... 143 Rozdział pierwszy: Egzystencja.................................................. 145 A. Rzecz i jej własności........................................................... 150 a) Rzecz sama w sobie i egzystencja................................ 150 b) Własność rzeczy........................................................... 155 Uwaga. Rzecz sama w sobie transcendentalnego idealizmu 157 c) Wzajemne oddziaływanie rzeczy na siebie.................. 160 B. Składanie się rzeczy z różnych materii............................. 162 C. Rozwiązanie się rzeczy..................................................... 166 Uwaga. Porowatość materii............................................... 168 Rozdział drugi: Zjawisko........................................................... 173 A. Prawo zjawiska.................................................................... 175 B. Świat zjawiskowy i świat istniejący sam w sobie............... 183 C. Rozwiązanie się zjawiska.................................................. 189 Rozdział trzeci: Stosunek istotny............................................... 193 A. Stosunek między całością a częściami............................. 195 Uwaga. Nieskończona podzielność................................... 201 B. Stosunek między siłą a jej uzewnętrznianiem się............ 203 a) Uwarunkowanie siły........................................................ 205 b) Pobudzanie siły.............................................................. 207 c) Nieskończoność siły........................................................ 211 C. Stosunek tego, co zewnętrzne, do tego, co wewnętrzne . . 212 Uwaga. Bezpośrednia tożsamość tego, co wewnętrzne, z tym, co zewnętrzne..................................................... 216 Dział trzeci: Rzeczywistość........................................................... 221 Rozdział pierwszy: Absolut........................................................ 223 A. Wykładnia tego, co absolutne............................................ 224 B. Absolutny atrybut.............................................................. 228 C. Modus absolutu................................................................ 230 Uwaga. Filozofia Spinozy i Leibniza................................ 233 Rozdział drugi: Rzeczywistość.................................................. 240 A. Przypadkowość, czyli formalna rzeczywistość, możliwość i konieczność....................................................................... 242 B. Konieczność względna albo realna rzeczywistość, możliwość i konieczność..................................................... 249 C. Konieczność absolutna..................................................... 255 Rozdział trzeci: Stosunek absolutny......................................... 261 A. Stosunek substancjalności.................................................. 262 B. Stosunek przyczynowości.................................................. 267 a) Przyczynowość formalna............................................... 267 b) Stosunek przyczynowości określony.............................. 270 c) Działanie i przeciwdziałanie......................................... 280 C. Oddziaływanie wzajemne.................................................. 285 Księga trzecia Nauka o pojęciu Uwagi wstępne............................................................................. 293 O pojęciu w ogólności................................................................. 296 Podział........................................................................................ 325 Dział pierwszy: Podmiotowość........................................................ 329 Rozdział pierwszy: Pojęcie........................................................... 331 A. Pojęcie ogólne.................................................................... 333 B. Pojęcie szczegółowe........................................................... 340 Uwaga. O zwykłych gatunkach pojęć................................ 350 C. Jednostkowość.................................................................... 359 Rozdział drugi: Sąd.................................................................... 367 A. Sąd istnienia....................................................................... 378 a) Sąd pozytywny.............................................................. 379 b) Sąd negatywny.............................................................. 386 c) Sąd nieskończony........................................................... 395 B. Sąd refleksji ....................................................................... 397 a) Sąd singularny................................................................. 399 b) Sąd partykularny........................................................... 400 c) Sąd uniwersalny.............................................................. 402 C. Sąd konieczności................................................................. 407 a) Sąd kategoryczny........................................................... 408 b) Sąd hipotetyczny........................................................... 410 c) Sąd dysjunktywny........................................................... 412 D. Sąd pojęcia.......................................................................... 418 a) Sąd asertoryczny........................................................... 420 b) Sąd problematyczny..................................................... 422 c) Sąd apodyktyczny........................................................... 424 Rozdział trzeci: Wnioskowanie.................................................. 428 A. Wnioskowanie o istnieniu.................................................. 431 a) Figura pierwsza wnioskowania...................................... 432 b) Figura druga: S — J — O.................................................. 444 c) Figura trzecia: J — O — S............................................... 450 d) Figura czwarta: A - A - A, czyli wnioskowanie matematyczne................................................................. 453 Uwaga. Zwykły pogląd na wnioskowanie..................... 456 B. Wnioskowanie refleksyjne.................................................. 463 a) Wnioskowanie o wszystkości......................................... 465 b) Wnioskowanie z indukcji............................................... 468 c) Wnioskowanie przez analogię...................................... 472 C. Wnioskowanie o konieczności............................................ 477 a) Wnioskowanie kategoryczne......................................... 478 b) Wnioskowanie hipotetyczne......................................... 482 c) Wnioskowanie dysjunktywne...................................... 486 Dział drugi: Obiektywność.............................................................. 491 Rozdział pierwszy: Mechanizm.................................................. 501 A. Przedmiot mechaniczny..................................................... 502 B. Proces mechaniczny........................................................... 506 a) Proces mechaniczny formalny...................................... 509 b) Proces mechaniczny realny............................................ 513 c) Produkt procesu mechanicznego................................... 517 C. Mechanizm absolutny........................................................ 518 a) Centrum......................................................................... 518 b) Prawo............................................................................ 522 c) Przejście mechanizmu.................................................. 524 Rozdział drugi: Chemizm........................................................... 526 A. Przedmiot chemiczny........................................................ 526 B. Proces chemiczny.............................................................. 528 C. Przejście chemizmu........................................................... 533 Rozdział trzeci: Teleologia........................................................ 537 A. Cel podmiotowy................................................................. 547 B. Środek.................................................................................. 551 C. Cel zrealizowany................................................................. 555 Dział trzeci: Idea............................................................................ 569 Rozdział pierwszy: Zycie.............................................................. 578 A. Żywe indywiduum.............................................................. 583 B. Proces życia...................................................................... 592 C. Rodzaj............................................................................... 596 Rozdział drugi: Idea poznania.................................................. 601 A. Idea prawdy......................................................................... 614 a) Poznanie analityczne..................................................... 619 b) Poznanie syntetyczne..................................................... 630 1. Definicja................................................................... 631 2. Podział...................................................................... 640 3. Twierdzenie................................................................ 649 B. Idea dobra......................................................................... 667 Rozdział trzeci: Idea absolutna.................................................. 676