Uchwały prawotwórcze Rady Bezpieczeństwa ONZ

Description

Niniejsza praca stawia sobie za cel przedstawienie uchwał Rady Bezpieczeństwa z perspektywy prawa międzynarodowego publicznego. Fakt ten stanowi zasadniczą determinantę uwypuklającą zagadnienia prawne kosztem kwestii politycznych. Te ostatnie zjawiska faktyczne omawiane są przez badaczy reprezentujących inne nauki społeczne. Prezentowana książka dotyczy zarazem uchwał prawotwórczych Rady Bezpieczeństwa, przez które rozumiem uchwały powszechnie wiążące, powzięte na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych, a jedynie w stopniu incydentalnym odnosi się do przepisów Karty NZ dotyczących pokojowego rozstrzygania sporów międzynarodowych. W kolejnych rozważaniach szczególny nacisk kładę na przyczyny uzasadniające akcję Rady Bezpieczeństwa podjętą na podstawie norm rozdziału VII Karty NZ. W rozdziale trzecim zaprezentowana została typologia uchwał prawotwórczych Rady, a w rozdziale czwartym – poszukiwania ich podstawy prawnej. Rozdział piąty poświęcony jest możliwym ograniczeniom działania Rady Bezpieczeństwa. Wstęp .................................................... ..............................................................................13 Rozdział I. Rada Bezpieczeństwa w ujęciu historycznym ................................15 1.1. Początki ..................................... .................................................................................15 1.2. Koncepcja „czterech policjantów” .......................................................................18 1.3. Okres Zimnej Wojny ...............................................................................................20 1.4. Czasy współczesne ...... ............................................................................................21 Rozdział II. Artykuł 39 Karty Narodów Zjednoczonych ................................25 2.1. Zakres znaczeniowy artykułu 39 Karty NZ – zagadnienia ogólne .............25 2.2. Akt agresji ......................................... .........................................................................30 2.3. Naruszenie pokoju .................. ................................................................................35 2.4. Zagrożenie pokoju .............. ....................................................................................36 2.4.1. Pojęcie pokoju ..............................................................................................36 2.4.2. Zagrożenie pokoju w ujęciu wąskim i szerokim ...................................38 2.4.3. Zagrożenie pokoju w praktyce Rady Bezpieczeństwa .........................43 2.4.3.1. Zagrożenie pokoju w czasach Zimnej Wojny ............................44 2.4.3.2. Zagrożenie pokoju w okresie post-zimnowojennym ...............48 2.4.3.2.1. Zagrożenie pokoju wynikające z naruszania praw człowieka, katastrofy humanitarnej i wpływu konfl iktu wewnętrznego na państwa regionu ...........................48 2.4.3.2.2. Zagrożenie dla międzynarodowego pokoju wynikające z nieosądzenia zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości .............................................................................55 2.4.3.2.3. Zagrożenie dla międzynarodowego pokoju wynikające z dezintegracji państwa (tzw. failed state) .............57 2.4.3.2.4. Zagrożenie dla międzynarodowego pokoju wynikające z pogwałcenia demokracji ........................................59 2.4.3.2.5. Zagrożenie dla międzynarodowego pokoju wynikające z międzynarodowego terroryzmu ..........................60 2.4.3.2.6. Zagrożenie dla międzynarodowego pokoju wynikające z epidemii HIV/AIDS i dewastacji środowiska naturalnego ..................................................................66 2.4.4. Wnioski ............................ ..............................................................................70 Rozdział III. Rodzaje uchwał Rady Bezpieczeństwa ONZ .............................75 3.1. Uchwały Rady Bezpieczeństwa ONZ – zagadnienia ogólne ........................75 3.2. Uchwały Rady Bezpieczeństwa o cechach zbliżonych do aktu administracyjnego ....................................................................................83 3.2.1. Cechy wspólne uchwał quasi-administracyjnych .................................84 3.2.1.1. Moc wiążąca .......................................................................................84 3.2.1.2. Zakres podmiotowy – ratione personae .....................................86 3.2.1.3. Zakres przedmiotowy – ratione materiae ...................................87 3.2.1.4. Efekty modalne .................................................................................88 3.2.2. Sankcje w praktyce Rady Bezpieczeństwa ..............................................91 3.2.2.1. Rodezja Południowa (1966–1979) .............................................94 3.2.2.2. Republika Południowej Afryki (1963, 1977–1994) ...............95 3.2.2.3. Haiti (1993–1994) ..........................................................................98 3.2.2.4. Sierra Leone (1997–2010) .......................................................... 103 3.2.2.5. Irak (1990–2003) .......................................................................... 106 3.2.2.6. Talibowie, Al-Qaida i podmioty powiązane (od 1999) ....... 113 3.2.3. Przegląd rozwoju instytucji sankcji Rady Bezpieczeństwa poprzez pryzmat ich adresatów i niezamierzonych skutków ubocznych ..................................................................................... 117 3.2.4. Charakter prawny sankcji Rady Bezpieczeństwa i jego kontrowersje ....................................................................................... 128 3.3. Uchwały kompetencyjne Rady Bezpieczeństwa............................................ 133 3.3.1. Autoryzacja i delegacja kompetencji, a delegacja funkcji ................ 136 3.3.2. Przykłady zewnętrznej delegacji kompetencji na rzecz państw członkowskich ................................................................................ 140 3.3.2.1. Konfl ikt w Korei (1950–1953) ................................................. 140 3.3.2.2. Interwencje w Iraku (1990–2004) ............................................ 143 3.3.2.3. Interwencja w Libii (2011) ......................................................... 150 3.3.2.4. Zewnętrzna delegacja kompetencji na rzecz państw członkowskich – podsumowanie .................................................. 155 3.3.3. Zewnętrzna delegacja kompetencji na rzecz organizacji i porozumień regionalnych ........................................................................ 155 3.3.3.1. Zewnętrzna delegacja kompetencji na rzecz organizacji i porozumień regionalnych w praktyce .................. 160 3.3.3.1.1. Interwencje NATO w byłej Jugosławii ...................... 160 3.3.4. Wewnętrzna delegacja kompetencji w strukturze ONZ ................. 164 3.3.4.1. Sekretarz Generalny ONZ wykonujący kompetencje powierzone: kierowanie i nadzór nad siłami pokojowymi ONZ ...........................................................................164 3.3.4.2. Sekretarz Generalny ONZ wykonujący kompetencje powierzone: sprawowanie władztwa na terytorium zarządzanym przez ONZ ...............................................................166 3.3.4.3. Peacekeeping a peacemaking – podsumowanie .......................169 3.4. Uchwały Rady Bezpieczeństwa o cechach zbliżonych do orzeczenia sądu – akty quasi-sądowe ........................................................172 3.4.1. Iracko-Kuwejcka Komisja Demarkacyjna ONZ ..............................175 3.4.2. Komisja Odszkodowawcza ONZ .......................................................178 3.4.3. Międzynarodowe Trybunały Karne .....................................................181 3.4.4. Charakter prawny uchwał quasi-sądowych Rady Bezpieczeństwa .................................................................................189 3.5. Rezolucje Rady Bezpieczeństwa o cechach zbliżonych do aktów normatywnych ...................................................................................192 3.5.1. Rezolucja 1373 ..........................................................................................192 3.5.2. Rezolucja 1540 ..........................................................................................194 3.5.3. Rezolucje 1422 i 1487 .............................................................................195 3.5.4. Charakter prawny rezolucji 1373, 1540, 1422 i 1487 i związane z tym kontrowersje ......................................................................................198 Rozdział IV. Moc wiążąca rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ ..............207 4.1. Podstawy prawne uchwał Rady Bezpieczeństwa ONZ – wprowadzenie ................... ...................................................................................207 4.2. Moc wiążąca rezolucji Rady Bezpieczeństwa na podstawie Karty Narodów Zjednoczonych ......................................................................208 4.3. Poszukiwanie mocy wiążącej rezolucji Rady Bezpieczeństwa w drodze ewolucyjnej interpretacji karty NZ i doktryny kompetencji dorozumianych ............................................................................215 4.3.1. Sposoby interpretacji Karty NZ jako umowy międzynarodowej .216 4.3.1.1. Interpretacja tekstualna ...............................................................218 4.3.1.2. Interpretacja intencjonalna ........................................................219 4.3.1.3. Interpretacja celowościowa ........................................................221 4.3.1.3.1. Przykłady interpretacji celowościowej w orzecznictwie STSM ..............................................................222 4.3.1.3.2. Przykłady interpretacji celowościowej w orzecznictwie MTS .................................................................222 4.3.1.3.2.1. Opinia doradcza w sprawie odszkodowania za straty poniesione w służbie Narodów Zjednoczonych ..........................................................223 4.3.1.3.2.2. Opinia doradcza w sprawie zastrzeżeń do konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa ...................................................................225 4.3.1.4. Zagadnienie kompetencji dorozumianych.............................229 4.3.1.4.1. Implied powers w opinii doradczej w sprawie odszkodowania za straty poniesione w służbie Narodów Zjednoczonych ..........................................................232 4.3.1.4.2. Implied powers w opinii doradczej w sprawie odszkodowań przyznanych przez Trybunał Administracyjny ONZ ...............................................................232 4.3.1.4.3. Implied powers w opinii doradczej w przedmiocie pewnych wydatków ONZ ............................234 4.3.1.4.4. Implied powers w opinii doradczej w sprawie legalności użycia przez państwo broni jądrowej w konfl ikcie zbrojnym.................................................................236 4.3.1.4.5. Implied powers w opinii doradczej w sprawie konsekwencji prawnych budowy muru na okupowanym terytorium palestyńskim, jako konsekwencja rezolucji „Uniting for Peace” Zgromadzenia Ogólnego ONZ ...............................................238 4.3.1.4.6. Implied powers w stanowiskach sądu haskiego, praktyce i poglądach doktryny – wnioski ..............................242 4.3.2. Moc wiążąca rezolucji Rady Bezpieczeństwa wynikającą z interpretacji karty NZ .............................................................................246 4.3.2.1. Uchwały kompetencyjne ............................................................247 4.3.2.2. Uchwały quasi-sądowe ................................................................253 4.3.2.1.3. Implied powers, inherent i residual powers, a uchwały quasi-normatywne ....................................................263 4.3. Poszukiwanie mocy wiążącej rezolucji Rady Bezpieczeństwa poza Kartą NZ .................. ...................................................................................272 4.3.1. Zagadnienia ogólne .................................................................................272 4.3.2. Moc prawna niektórych uchwał kompetencyjnych wynikająca z kompetencji zwyczajowych Rady Bezpieczeństwa ..........................277 4.3.3. Moc prawna i znaczenie uchwał quasi-normatywnych wynikająca z kompetencji zwyczajowych Rady Bezpieczeństwa ..........................281 4.3.4. Treść kompetencji zwyczajowych Rady Bezpieczeństwa ...............284 4.5. Uchwały Rady Bezpieczeństwa w systemie prawa międzynarodowego publicznego .....................................................................288 4.5.1. Autopojetyczna koncepcja systemu prawa .........................................289 4.5.2. Uchwały Rady Bezpieczeństwa, a pojęcie interesu publicznego ..294 Rozdział V. Możliwe ograniczenia działania Rady Bezpieczeństwa ONZ ....................................................................................297 5.1. Możliwe ograniczenia działania Rady Bezpieczeństwa – zagadnienia ogólne ......... ....................................................................................297 5.2. Możliwe ograniczenia działania Rady Bezpieczeństwa wynikające ze składu organu i procedury podejmowania uchwał ...........298 5.3. Możliwe ograniczenia działania Rady Bezpieczeństwa wynikające z norm prawa międzynarodowego ..................................................................298 5.3.1. „…według zasad sprawiedliwości i prawa międzynarodowego” ....300 5.3.2. Sfera zastrzeżona domeny wewnętrznej państw ...............................301 5.3.3. Zasada suwerennej równości i samostanowienia ludów .................301 5.3.4. Zasada dobrej wiary .................................................................................303 5.3.5. Prawa człowieka i międzynarodowe prawo humanitarne ..............306 5.3.5.1. Prawa człowieka a sankcje ekonomiczne Rady Bezpieczeństwa .................................................................................312 5.3.5.2. Prawa człowieka a uchwały Rady Bezpieczeństwa, których końcowym adresatem są osoby fi zyczne lub podmioty prawa prywatnego ........................................................315 5.3.5.3. Prawa człowieka, a mandat międzynarodowych administracji terytorialnych ..........................................................320 5.3.5.4. Międzynarodowe prawo humanitarne a misje pokojowe ONZ ................................................................................322 5.4. Wnioski 327 Zakończenie .......................................................... .......................................................331 Addendum ............................................ ........................................................................349 Streszczenie .......................................... .........................................................................363 Executive summary ........................... ..........................................................................375 Bibliografi a ............................................ ........................................................................387