Türkiye'de Yeni Hayat: İnkılap ve Travma (1908-1928)

Description

Cihan Harbi ertesi Cumhuriyet Türkiyesi Batı'ya yönelmiş, "yeni hayat" özlemiyle yaşam tarzında köklü dönüşümlere gitmişti. Reform kaygıları, seküler yaşam özlemi, Osmanlı kültür kodlarının sorgulanışı, nesiller arası uyumsuzluklar yoksul ülkenin insanlarını her geçen gün çözümsüzlüğe yöneltmişti. Türkiye, 1930'lu yıllarda "ideal"lerle donatılmış kendi "yeni insan"ına ulaşıncaya kadar, giriştiği inkılaplarla toplumsal travmayı birlikte yaşayacaktı. Türkiye'de Yeni Hayat çağdaş yaşam özleminin toplumsal travmaya dönüşümünün öyküsü. Nüfus sorunu başta olmak üzere, kadının, gençliğin, çocuğun erken Cumhuriyet döneminde karşılaştığı sorunları ele alan Zafer Toprak, uzun savaş yıllarının yol açtığı bunalımı, yoksulluğun neden olduğu fuhuşu, intiharlarla sonuçlanan umutsuzluğu dönemin kaynaklarına başvurarak gün ışığına çıkarıyor. Zafer Toprak Koç Üniversitesi’nde öğretim üyesidir. İçindekiler Giriş .......................................... 13 1 I Meşrutiyet ve "Yeni Hayat" ................. 17 Ömer Seyfeddin ve Türk Sözü .................... 24 Dante'den Gökalp'e "Yeni Hayat" ................ 25 Genç Kalemler ve Gençlik ....................... 31 Psikolojik Hasar ve Travma ..................... 34 "Yeni Aile" - Burjuva Ailesi ................... 35 Şer'i Hukuk ve "Hukuk-ı Nisvan" ................ 38 Balkan Harbi - Cihan Harbi ..................... 39 Meşrutiyet ve Yeni Hayat ....................... 40 Ziya Gökalp ve Yeni Aile ....................... 43 Kapitalizm ve Ahlak ............................ 47 Osmanlı'da Feminizm ............................ 48 Selanik ve "Efkâr-ı Nisvan" .................... 51 Cihan Harbi ve "İş Kadını" ..................... 52 Nüfus Politikası ve Zorunlu Evlilik ............ 55 2/Mütareke ve Feminizm ......................... 59 Mütareke ve Türk Feminizmi ..................... 59 Mecelle ve Hukuk-ı Aile Kararnamesi ............ 62 Kadınlar Dünyası ve Mükerrem Belkıs ............ 64 Büyük Mecmua ve "Musavat-ı Tamme" .............. 65 Darülfünun ve Karma Eğitim ..................... 67 Göçmen Beyaz Ruslar ............................ 73 Rus Matmazeller ve Güreş ....................... 77 Tombalayla Mücadele Derneği .................... 81 Aydınlık ve Burjuva Kadın ...................... 84 Şefik Hüsnü ve Feminizm ........................ 86 Marksizm ve Kadın Sorunu ....................... 89 Burjuvazi ve Esaret Zinciri .................... 91 Kadın Marksist Feministler ..................... 93 Sovyet Rusya ve Kadın .......................... 95 Aydınlık ve "İçtimaî İnkılap" .................. 100 İsmail Kenan ve Feminizm ....................... 102 Kadınlar Halk Fırkası .......................... 103 Kadın Birliği - Kadın Yolu ..................... 107 3/ Cumhuriyet ve "Asri Aile" ................... 111 Türk ve Japon Kadınları ........................ 112 Asrî Hayat ve "Yeni Kadın" ..................... 115 Şişli Kadını - Kadıköy Kadını .................. 120 Bayezid Kadını - Edirnekapı Kadını ............. 124 İdeal Kadın: Ankara Kadını ..................... 127 Anadolu - Trakya Kadını ........................ 129 Mehmed Vehbi ve Kadın "Sınıfları" .............. 131 Erkek Tipoloji Anketi .......................... 135 Saf Aile Kızı Leyla ............................ 137 Dayı Oğlu Ekrem Bey ............................ 143 Kadın Tipoloji Anketi .......................... 148 Moda Düşkünü Nevire Nermin ..................... 152 Görücülükten Görüşücülüğe ...................... 157 "Bizde Bir Kız Nasıl Evlenir?" ................. 159 Medenî Nikah ve Görüşücülük .................... 163 Medenî Kanun ve Kadın .......................... 165 "Ben insan değil" miyim?" ...................... 170 Kadının Şahadet Hakkı .......................... 173 "Kadının hakk-ı say'i var mıdır?" .............. 177 Dinler ve Kadın Özgürlüğü ...................... 179 4 /"Asrî Hayat" ve Çocuk ....................... 183 Nüfus Politikası ve Evlilik .................... 184 Savaş ve Salgın Hastalıklar .................... 185 "İçin İçin Ölen Bir Millet" .................... 188 Amerika ve Çocuk "Cihad"ı ...................... 190 Çocuk Sorunu ve Kadının Görevi ................. 192 Koruyucu Hekimlik ve "Fennî" Çözüm ............. 195 Camille Jacquart ve Türk Ailesi ................ 198 Irk Sorunu ve Öjenizm .......................... 203 Sınıfsal Sorun ve Çocuk Düşürme ................ 205 Kürtaj ya da Iskat-ı Cenin ..................... 207 Resimli Ay ve Kürtaj Anketi .................... 209 Dr. Cemal Zeki ve Çocuk Düşürmek ............... 211 Iskat-ı Cenin'in Nedenleri ..................... 213 Sefahat ya da Sefalet .......................... 215 Nasıl Çocuk Düşürülür! ......................... 217 Suç Olarak "Iskat-ı Cenin" ..................... 219 5/Monden Hayat ve Moda ......................... 221 "Gençlik Cereyanı" ve Din ...................... 222 YMCA Anketi ve "Eski Hayat" .................... 225 Tesettür ya da Moda ............................ 230 Beyaz Ruslar ve "Rus Başı" ..................... 237 Türk "Flapper"ları ve Saç Modeli ............... 241 Şişmanlık - Zayıflık ........................... 246 Giyim Kuşam ve Süslenmek ....................... 251 Süs ve Travma .................................. 256 6/Gençlik, Eğlence ve Cazbant .................. 259 Tiyatro ve Kadın Özgürlüğü ..................... 259 Sinema ve Tiyatroda "Muaşaka" .................. 265 "Yazılı Kültür" ve Ahlak Sorunu ................ 267 "Ahlak-ı Nisvaniyye" ve Batı Taklitçiliği ...... 268 Müstehcen Edebiyat ve Cumhuriyet ............... 270 Hüseyin Rahmi ve Gerçekçi Roman ................ 272 İstimna Bil-yed - İstişha Bil-yed .............. 273 Zeki Mesud ve Yeni Hayat ....................... 274 Refik Sıdkı ve "Türk İnkılabı" ................. 277 Sokak ve Çayır Kızları ....... ................. 279 Asrın Çılgınlığı: Dans ......................... 282 Müzik ve Yeni Medeniyet ........................ 284 Ölümcül Afet: Çarliston ........................ 286 Dâ'ür-raks ya da Dans Hastalığı ................ 288 Asrın "Malarya"sı ve Gençlik ................... 290 Züppelerin Dervişliği: Dans .................... 292 Cumhuriyet Baloları ve Wilhelm Kempff .......... 298 7/Fuhuş ve Ahlak Buhranı ....................... 305 Fuhuş ve Zührevi Hastalıklar ................... 305 Dürriye Hanım'ın Sergüzeşti .................... 309 Obsesif Kompülsif Bozukluk ..................... 311 Randevuevleri .................................. 314 Zührevi Hastalıklarla Mücadele ................. 318 Umumhaneler ve Sınıflar ........................ 321 Mütareke'de Fuhuş .............................. 324 Cumhuriyet'te Fuhuş ............................ 326 Ahlak Zabıtası ve Cürrn-i Meşhud ............... 330 August Bebel ve Kadın .......................... 334 Tütün Mağazaları ve "Günahkarlar" .............. 336 Hacer'in Günahı ................................ 338 8/Akut Travma ve İntihar ....................... 341 "Müntehirler" ve Buhran ........................ 342 "Sefihane Aşk" ve Ruhi Bozukluk ................ 344 Emile Durkheim ve Bencil İntihar ............... 346 Sigınund Freud ve "Psişe" ...................... 350 Gençlik ve Yeni Hayat .......................... 354 "İnkılapda Sürat" ve Uyumsuzluk ................ 356 İntihar ve Sosyoloji ........................... 361 Necmeddin Sadık ve "Maşeri Vicdan" ............. 362 Max Bonnafous ve "İçtimaî Ahlak" ............... 365 Fahreddin Kerim ve Psikiyatri .................. 368 Alfred Adler ve Bilinç ......................... 373 Buhran ve "İntihar Mikrobu" .................... 378 Resimli Ay ve "Evdeki Tazyik" .................. 381 Cemal Zeki ve "Çılgın Kızlar" .................. 384 "Yeni Kadın" ve Tıp Bilimi ..................... 388 Sonuç/ "Yeni İnsan"a Doğru ..................... 395 Notlar ......................................... 409 Kaynakça ....................................... 453 İsim Dizini .................................... 469