Teorie wartości dodatkowej (Tom IV "Kapitału")

Description

Rozdział ósmy. PAN RODBERTUS. NOWA TEORIA RENTY GRUNTOWEJ (DYGRESJA) 3 1. Nadwyżka wartości dodatkowej w rolnictwie. Powolniejszy w porównaniu z przemysłem rozwój rolnictwa w warunkach kapitalistycznych 3 2. Stopa zysku w jej stosunku do stopy wartości dodatkowej. Wartość rolniczego materiału surowego jako element kapitału stałego w rolnictwie 12 3. W artość i cena kosztu w rolnictwie. Renta absolutna 18 a) Wyrównywanie stopy zysku w przemyśle 18 b) Sformułowanie zagadnienia renty gruntowej 24 c) Prywatna własność ziemi jako nieodzowny warunek istnienia renty absolutnej. Podział wartości dodatkowej w rolnictwie na zysk i rentę 33 4. Bezpodstawność tezy Rodbertusa, że w rolnictwie nie ma wartości materiału surowego 43 5. Błędne przesłanki Rodbertusowej teorii renty 57 6. Rodbertus nie rozumie stosunku między przeciętną ceną i wartością w przemyśle i rolnictwie. Prawo przeciętnych cen 69 7. Błędy Rodbertusa w sprawie czynników, które określają stopę zysku i stopę renty gruntowej 78 a) Pierwsza teza Rodbertusa 79 b) Druga teza Rodbertusa 82 c) Trzecia teza Rodbertusa 97 8. Prawdziwy sens prawa zniekształconego przez Rodbertusa 105 9. Renta różniczkowa i renta absolutna w ich wzajemnym stosunku. Historyczny charakter renty gruntowej. Przyczynek do metod badań Smitha i Ricarda 109 10. Stopa tenty i stopa zysku. Stosunek między wydajnością w rolnictwie i wydajnością w przemyśle na różnych stopniach rozwoju historycznego 126 Rozdział dziewiąty. UWAGI O DZIEJACH ODKRYCIA TAK ZWANEG O RICARDOWSKIEGO PRAWA RENTY GRUNTOWEJ. UZUPEŁNIAJĄCE UWAGI O RODBERTUSIE (DYGRESJA) 135 1. Dokonane przez Andersona odkrycie renty różniczkowej. Malthus dopuszcza się wobec Andersona plagiatu i w interesach właścicieli ziemskich zniekształca jego poglądy 135 2. Postulat rozwoju sił wytwórczych jako podstawowa zasada, którą kieruje się Ricardo w ocenie zjawisk ekonomicznych. Malthus obrońcą najbardziej reakcyjnych elementów wśród klas panujących. Darwin obala faktycznie teorię ludnościową Malthusa 139 3. Jak Roscher fałszuje dzieje kształtowania się poglądów na rentę gruntową. Przykłady bezstronności naukowej Ricarda. Renta przy lokatach kapitału w ziemi i renta w związku z użytkowaniem innych elementów natury. Dwojaki wpływ wywierany przez konkurencję 144 4. Błędy i zamęt, które występują u Rodbertusa w sprawie stosunku między wartością a wartością dodatkową przy podrożeniu produktu 151 5. Ricardo neguje istnienie renty absolutnej - jest to skutek jego błędów w ujmowaniu wartości 154 6. Teza Ricarda o stałym podnoszeniu się cen zboża. Tablica przeciętnych cen zboża w latach 1641-1859 159 7. Czym według domniemania Hopkinsa różni się renta absolutna od renty różniczkowej. Objaśnienie renty gruntowej przez fakt istnienia prywatnej własności ziemi 165 8. Koszty zagospodarowania nowych gruntów. Okresy podnoszenia się cen zboża i okresy ich spadku (1641-1859) 171 9. Anderson contra Malthus. Teza Andersona, o wzrastającej produkcyjności rolnictwa i wpływie wywieranym przez nią na rentę różniczkową 177 10. Bezzasadność dokonanej przez Rodbertusa krytyki Ricardowskiej teorii renty. Rodbertus nie rozumie odrębnych właściwości rolnictwa kapitalistycznego 184 Rozdział dziesiąty. TEORIA CENY KOSZTU U RICARDA I ADAM A SMITHA (KRYTYKA) 200 A. Teoria ceny koszta u Ricarda 200 1. Upadek teorii fizjokratów i dalszy rozwój poglądów na rentę gruntową 200 2. Określanie wartości przez czas pracy jako podstawowa teza teorii Ricarda. Metoda badawcza Ricarda, jej zasadność i nieodzowność w rozwoju nauki ekonomicznej; wady tej metody 205 3. Ricardo miesza pojęcia wartości „absolutnej” i „względnej”. Nie rozumie on form wartości 211 4. Zysk, stopa zysku, przeciętne ceny itd. w ujęciu Ricarda . 215 a) Ricardo miesza kapitał stały z kapitałem trwałym i kapitał zmienny z kapitałem obrotowym. Błędne ujmowanie sprawy zmian „wartości względnych” oraz czynników wywołujących te zmiany 215 b) Ricardo nie odróżnia cen kosztu od wartości. Sprzeczności, które wynikają z tego powodu w jego teorii wartości. Nie rozumie on procesu wyrównywania stopy zysku i przemiany wartości w ceny kosztu 236 5. Przeciętne ceny, czyli ceny kosztu oraz ceny rynkowe 255 a) Uwagi wstępne: wartość indywidualna i wartość rynkowa; wartość rynkowa i cena rynkowa 255 b) Ricardo nie odróżnia procesu kształtowania się wartości rynkowej od procesu kształtowania się cen kosztu 259 c) Dwa odmienne określenia „ceny naturalnej” u Ricarda. Zmiany cen kosztu w zależności od zmian wydajności pracy 265 B. Smitha teoria ceny kosztu . ................................................................ 272 1. Błędne przesłanki teorii ceny kosztu u Smitha. Ricardo jest niekonsekwentny, gdyż trwa przy Smithowskim utożsamianiu wartości z ceną kosztu 272 2. Smitha teoria „naturalnej stopy” płacy roboczej, zysku i renty 279 Rozdział jedenasty. RICARDOWSKA TEORIA RENTY .298 1. Warunki: historyczne rozwoju teorii renty u Andersona i Ricarda 298 2. Związek między Ricardowską teorią renty i Ricardowskim objaśnieniem cen kosztu 303 3. Ricardowska definicja renty jest niezadowalająca 308 Rozdział dwunasty. TABLICE RENTY RÓŻNICZKOWEJ ORAZ ICH OBJAŚNIENIE 317 1. Zmiany masy i stopy renty 317 2. Różne kombinacje renty różniczkowej i absolutnej. Tablice A, B, C, D, E 320 3. Analiza tablic 342 a) Na marginesie tablicy A. Stosunek między wartością indywidualną w różnych kategoriach a wartością rynkową 342 b) Związek między Ricardowską teorią renty a koncepcją zmniejszającej się produkcyjności rolnictwa. Zmiany stopy renty absolutnej w ich stosunku do zmian stopy zysku 345 c) Rozważania na temat wpływu zmiany wartości środków utrzymania i materiałów surowych (a więc i zmiany wartości maszyn) na organiczny skład kapitału 349 d) Zmiany łącznej renty w zależności od zmiany wartości rynkowej 367 Rozdział trzynasty. RICARDOWSKA TEORIA RENTY (ZAKOŃCZENIE) 392 1. Ricardo zakłada, że własność ziemi nie istnieje. Przechodzenie do uprawy nowych gruntów w zależności od ich położenia i urodzajności 392 2. Teza Ricarda, że renta nie może wpływać na cenę zboża. Renta absolutna przyczyną podnoszenia się cen produktów rolnych 400 3. „Cena naturalna” produktu rolnego w ujęciu Smitha i Ricarda 406 4 . Poglądy Ricarda na ulepszenia w rolnictwie. Ricardo nie rozumie ekonomicznych skutków wywołanych przez zmiany organicznego składu kapitału rolnego 410 5. Jak Ricardo krytykuje poglądy Smitha na rentę i pewne tezy Malthusa 424 Rozdział czternasty. ADAMA SMITHA TEORIA RENTY 441 1. Sprzeczności u Smitha w ujmowaniu zagadnienia renty 441 2. Teza Smitha o szczególnym charakterze popytu na produkt rolny. Element fizjokratyczny w Smithowskiej teorii renty 458 3. Jak Smith tłumaczy stosunek między podażą a popytem, gdy chodzi o różne rodzaje produktów ziemi. Do jakich wniosków dochodzi tu Smith w zastosowaniu do teorii renty 465 4. Jak Smith analizuje zmiany cen produktów rolnych 476 5. Poglądy Smitha na ruch renty i jego ocena interesów różnych klas społecznych 484 Rozdział piętnasty. RICARDOWSKA TEORIA WARTOŚCI DODATKOWEJ 487 A. Związek między ujmowaniem wartości dodatkowej przez Ricarda a jego poglądami na zysk i rentę 487 1. Ricardo miesza prawa rządzące wartością dodatkową z prawami rządzącymi zyskiem 487 2. Różne wypadki zmiany stopy zysku 495 3. Przeciwstawne zmiany wartości kapitału stałego i zmiennego oraz wpływ tych zmian na stopę zysku 499 4. Pomieszanie ceny kosztu z wartością w Ricardowskiej teorii zysku 502 5. Ogólna stopa zysku i stopa renty absolutnej w ich wzajemnym stosunku. Wpływ obniżki płacy roboczej na ceny kosztu 505 B. Zagadnienie wartości dodatkowej u Ricarda 517 1. Ilość pracy i wartość pracy. Zagadnienie wymiany pracy na kapitał jest w ujęciu Ricarda nie do rozwiązania 517 2. Wartość siły roboczej. Value of labour. Ricardo miesza pracę z siłą roboczą. Koncepcja „naturalnej ceny pracy” 522 3. Wartość dodatkowa. Brak u Ricarda analizy pochodzenia wartości dodatkowej. Pogląd Ricarda na dzień pracy jako na wielkość stałą 529 4. Względna wartość dodatkowa. Analiza względnej płacy roboczej naukową zasługą Ricarda 546 Rozdział szesnasty. RICARDOWSKA TEORIA ZYSKU 558 1. Poszczególne wypadki, kiedy u Ricarda należy odróżniać wartość dodatkową od zysku 558 2. Kształtowanie się ogólnej stopy zysku (average profits)(czyli „generał rate of profits”) („usual profits”) 566 a) Dana z góry przeciętna stopa 2ysku jako punkt wyjścia Ricardowskiej teorii zysku 566 b) Błąd Ricarda w kwestii wpływu, który na stopę zysku wywiera handel z koloniami i w ogóle handel zagraniczny 571 3. Prawo obniżania się stopy zysku 574 a) Błędne przesłanki Ricardowskiej koncepcji obniżania się stopy zysku 574 b) Analiza tezy Ricarda o stopniowym pochłanianiu stopy zysku przez wzrastającą rentę 576 c) Przemiana części zysku i części kapitału w rentę. Zmiany wielkości renty zależnie od ilości pracy zastosowanej w rolnictwie 591 d) Historyczna ilustracja podnoszenia się stopy zysku przy równoczesnym podnoszeniu się cen produktów rolnych. Możliwości wzrostu wydajności pracy w rolnictwie 602 e) Ricardowskie ujęcie zniżkowej tendencji stopy zysku i jak to się wiąże z jego teorią renty 605 Rozdział siedemnasty. RICARDOWSKA TEORIA AKUMULACJI. JEJ KRYTYKA (WYPROWADZENIE KRYZYSÓW Z PODSTAWOWEJ FORMY KAPITAŁU) 618 1. Błąd Smitha i Ricarda polegający na tyra, że nie uwzględniają oni kapitału stałego. Reprodukcja różnych części kapitału stałego 618 2. Wartość kapitału stałego i wartość produktu 622 3. Niezbędne warunki akumulacji kapitału. Amortyzacja kapitału trwałego i jej rola w procesie akumulacji 626 4. Powiązania między gałęziami produkcji w procesie akumulacji. Bezpośrednia przemiana części wartości dodatkowej w kapitał stały jako szczególna właściwość akumulacji w rolnictwie i budowie maszyn 631 5. Przemiana skapitalizowanej wartości dodatkowej w kapitał stały i zmienny 642 6. Zagadnienie kryzysów (Uwagi wstępne). Niszczenie kapitału przez kryzysy 645 7. Niedorzeczne negowanie możliwości powstawania nadprodukcji towarów z równoczesnym przyznaniem, że możliwy jest nadmiar kapitału 651 8. Ricardo neguje możliwość nadprodukcji powszechnej. Możliwość kryzysu stanowiącego wynik wewnętrznych sprzeczności właściwych towarowi i pieniądzowi 654 9. Błędny pogląd Ricarda na stosunek między produkcją a konsumpcją w warunkach kapitalizmu 663 10. Przemiana możliwości kryzysu w rzeczywistość. Kryzys jako przejaw wszystkich sprzeczności gospodarki burżuazyjnej 665 11. O formach kryzysu 673 12. Sprzeczność między produkcją a konsumpcją w warunkach kapitalistycznych. Przeistoczenie się nadprodukcji ważniejszych artykułów konsumpcji w nadprodukcję powszechną 678 13. Brak zgodności między rozszerzeniem produkcji, a rozszerzeniem rynku. Ricardowska koncepcja nieograniczonej możliwości wzrostu konsumpcji i rozszerzania rynku wewnętrznego 686 14. Sprzeczność między nieustannym rozwojem sit wytwórczych a ograniczonością konsumpcji jako podstawa nadprodukcji. Apologetyczna istota teorii o niemożliwości nadprodukcji powszechnej 690 15. Poglądy Ricarda na różne rodzaje akumulacji kapitału i na ekonomiczne skutki akumulacji 700 Rozdział osiemnasty. MISCELLANEA O RICARDZIE. ZAKOŃCZENIE ROZWAŻAŃ O RICARDZIE (JOHN BARTON) 716 A. Dochód brutto i netto 716 B. Maszyny. Ricardo i Barton o wpływie, który wywierają maszyny na sytuację klasy robotniczej 721 1. Poglądy Ricarda 721 a) Pierwotne domniemanie Ricarda w sprawie wypierania części robotników przez maszyny 721 b) Ricardo o wpływie, który udoskonalone metody produkcji wywierają na wartość towarów. Mylna teza o zwalnianiu się funduszu płac dla robotników, którzy utracili pracę 723 c) Bezstronność naukowa Ricarda i jego umiłowanie prawdy; Ricardo zrewidował swe poglądy na zagadnienie maszyn. Wcześniejsze mylne przesłanki, nie usunięte przezeń w nowym ujęciu zagadnienia 727 d) Ricardo słusznie ujmuje niektóre następstw-n, jakie wprowadzenie maszyn pociąga za sobą dla klasy robotniczej. Apologetyczne wyobrażenia w Ricardowskim objaśnieniu zagadnienia 740 2. Poglądy B rtona 757 a) Teza Bartona o względnym zmniejszaniu się popytu na pracę w procesie akumulacji kapitału. Barton i Ricardo nie rozumieją, że istnieje związek wewnętrzny między tym zjawiskiem a panowaniem kapitału nad pracą 757 b) Poglądy Bartona na ruch płacy roboczej i na wzrost liczby ludności 763 DODATKI 1. Wcześniejsze sformułowanie tezy, że w rolnictwie podaż stale odpowiada popytowi. Rodbertus i osiemnastowieczni ekonomiści-praktycy 771 2. Nathaniel Forster o wrogim stosunku między właścicielami ziemskimi a przemysłowcami 773 3. Pogląd Hopkinsa na stosunek między rentą a zyskiem 774 4. Carey, Malthus i James Deacon Hume o ulepszeniach w rolnictwie 77S 5. Hodgskin i Anderson o wzroście wydajności pracy rolniczej 777 6. Zmniejszenie się stopy zysku 778 ZAŁĄCZNIKI, SKOROWIDZE I WYKAZY Teksty cytatów w języku oryginału 781 Przypisy 895 Wykaz literatury cytowanej i wzmiankowanej 918 Skorowidz nazwisk 925 Wykaz wag, miar, jednostek monetarnych 930 ILUSTRACJE Pierwsza strona drugiej części „Teorii wartości dodatkowej” w rękopisie Marksa (str. 445 kajetu X rękopisu z lat 1861—1863) 5 Strona „Teorii wartości dodatkowej” w rękopisie Marksa z tabelą przeciętnych cen pszenicy w latach 1641-1749 163