Η τεχνολογική σκέψη Το μονοπάτι μεταξύ μηχανοτεχνίας και φιλοσοφίας

Description

από την 482 και κάτω κείμενο σε ocr επιμέλεια: Αριστείδης Μπαλτάς μετάφραση: Χαράλαμπος Κόκκινος, Γιάννης Νιάδας Το βιβλίο του Καρλ Μίτσαμ αποτελεί εισαγωγή στη φιλοσοφία της τεχνολογίας κατά την καλύτερη δυνατή εκδοχή του όρου. Δεν προϋποθέτει εξειδικευμένες γνώσεις τεχνολογίας ή φιλοσοφίας, χωρίς ωστόσο να προβαίνει πουθενά σε κακώς ενοούμενες απλοποιήσεις ή παραχωρήσεις απέναντι στην απαιτούμενη αυστηρότητα. Πράγμα εξίσου σημαντικό δεδομένου του πάθους που συχνά εγείρουν οι συζητήσεις περί τεχνολογίας, το βιβλίο είναι γραμμένο με τρόπο νηφάλιο, αποστασιοποιημένο, χωρίς περιττές ιδεολογικές φορτίσεις, συχνά με χιούμορ. Οι ιδιαίτερες απόψεις του συγγραφέα παρουσιάζονται, αλλά παρουσιάζονται σεμνά και διακριτικά, χωρίς να υποβαθμίζουν ή να υπερκαλύπτουν απόψεις με τις οποίες ο ίδιος διαφωνεί. Συγχρόνως ο πληροφοριακός πλούτος που προσφέρει το βιβλίο είναι πολύ μεγάλος. Οι βασικοί σταθμοί της ιστορίας της τεχνολογίας, οι καταστροφές και οι συνεχείς κίνδυνοι που συνόδευσαν και συνοδεύουν την εξέλιξή της, οι ιδέες που την προσέλαβαν όσο και εκείνες που επεξεργάστηκαν την αναγωγή της ουσιαστικά σε θεμέλιο των σύγχρονων κοινωνιών, οι θεσμοί που υπηρέτησαν τη μελέτη της στις διάφορες χώρες, οι συναφείς εθνικές και κοινωνικές ιδιοτυπίες, παρελαύνουν από τις σελίδες του βιβλίου με τρόπο συστηματικό, συχνά συναρπαστικό και ταυτόχρονα ανάλαφρο, χωρίς να βαραίνουν περιττά την ανάγνωση. Για αυτούς τους λόγους το βιβλίο απευθύνεται στο πλατύ κοινό. Ακόμη και αν γνωρίζει ελάχιστα για την τεχνολογία ή τη φιλοσοφία γενικά. κάθε επιστήμονας, κάθε μηχανικός, κάθε μορφωμένος άνθρωπος, κάθε φοιτητής ή σπουδαστής θα μάθει πολλά και θα μάθει ευχάριστα. Εισαγωγικές σημειώσεις και ευχαριστίες .......................................................... χ χ χ ί π ΕΙΣΑΓΩΓΗ Προβληματισμοί για την Τεχνολογία ............................................ 1 Υπόβαθρο και σκοπιό!.................................................................................................. 1 Συλλογικές Εκδόσεις και Συνέδρια ............................................................................... 9 θέματα και Παραλλαγές .............................................................................................. 15 Υποσημειώσεις της Εισαγωγής................................................................................... 19 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Ιστορικές Παραδόσεις στη Φιλοσοφία της Τεχνολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Μηχανοτεχνική Φιλοσοφία της Τεχνολογίας.................................25 Μηχανοκρατική Φιλοσοφία και Φιλοσοφία των Βιομηχανικιόν Κατασκευοίν......................................................................................25 Ο Ερνσι Καπ και η Τεχνολογία 0)ς Προβολή Ανθρωπίνων Οργάνων . . . . 27 Τεχνολογία και Πολιτική κατά τον Πέτερ Ενγκελμέιερ και άλλους ...........................31 Ο Φρίντριχ Ντεσσάουερ και η Τεχνολογία ως συνάντηση με το Καντιανό «Πράγμα Καθαυτό»..............................................................................36 Η διανοητική έλξη και η ισχύς του τεχνικού................................................................ 41 Υποσημειώσεις τον 1 ον κειραλαίον ..........................................................................47 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Καθαυτό Φιλοσοφία της Τεχνολογίας............................................. 51 Λιουις Μάμφορντ: Ο Μύθος της Μηχανής....................................................................53 Χοσέ Ορτέγκα υ Γκασσέτ: Στοχασμοί για την Τεχνική............................................... 57 Μάρτιν Χάιντεγγερ: Το ερώτημα για την Τεχνολογία ................................................ 62 Για τον Ορτέγκα και τον Χάιντεγγερ............................................................................. 69 Ζακ Ελλυλ: Τεχνολογία, το Στοίχημα του Ακόνα ....................................................... 71 Υποσημειώσεις τον 2ον κειραλαίον ............................................................................ 76 χχχ Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ Από τη Μηχανοτεχνική οτην Καθαυτό Φιλοσοφία της Τεχνολογίας ............................................................................................................79 Οι δυο φιλοσοφίες σε αντιπαράθεση: Ένας διάλογος...................................................79 Λυο προσπάθειες συμφιλίωσης ....................................................................................83 Το ερώτημα της Μαρξιστικής Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας....................................... 97 Συνοπτική τοποθέτηση για την υπεροχή της Καθαυτό Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας .......................................................................................................... 109 Υποσημειώσεις τον 3ον κεφαλαίου .......................................................................... 114 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Τα Φιλοσοφικά Ερωτήματα περί Τεχνολογίας............................................................ 121 Επιστήμη και Ιδέες....................................................................................................... 122 Τεχνολογία και Ιδέες ................................................................................................... 122 Εννοιολογικά Ζητήματα............................................................................................... 124 Λογικά και Επιστημολογικά Ζητήματα....................................................................... 126 Ηθικά Ζητήματα........................................................................................................... 128 Ζητήματα Πολιτικής Φιλοσοφίας................................................................................ 136 Θρησκευτικά Ζητήματα................................................................................................ 138 Μεταφυσικά Ζητήματα................................................................................................. 139 Λιερωτο'ητας τα Ερωτήματα........................................................................................ 142 Υποσημειώσεις τον 4ον κεφαλαίου ........................................................................... 143 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Φιλοσοφικά Ερωτήματα περί Τέχνης........................................................................... 145 Παρατηρήσεις για την Ιστορία της Τεχνολογίας ......................................................... 145 Τέχνη και Τεχνολογία................................................................................................... 147 Φιλοσοφία της Τεχνολογίας έναντι Φιλοσοφίας της Τέχνης ...................................... 165 Υποσημειώσεις τον 5ον κεφαλαίου ............................................................................ 168 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αναλυτικά Ζητήματα στη Φιλοσοφία της Τεχνολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ Από τη Φιλοσοφία στην Τεχνολογία ........................................................................... 179 Μηχανοτεχνικές Ενστάσεις στην Καθαυτό Φιλοσοφία της Τεχνολογίας . . 179 Φιλοσοφικές ενστάσεις στην Καθαυτό Φιλοσοφία της Τεχνολογίας . . . . 184 Δυο Σημασιοδοτήσεις του Όρου «Τεχνολογία» ..................................................... 187 Η Έκταση του Όρου «Τεχνολογία» ........................................................................ 196 Ένα Πλαίσιο Φιλοσοφικής Ανάλυσης .................................................................... 199 Υποσημειώσεις τον 6ον κεφαλαίου .......................................................................207 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΠΤΑ Η Τεχνολογία ως Αντικείμενο .................................................................................215 Το φάσμα των Τεχνημάτων.......................................................................................216 Τύποι Μηχανών......................................................................................................... 220 Η Μηχανή (και το Αντικείμενο) ως Διαδικασία.......................................................223 Η Μηχανοτεχνική Ανάλυση των Μηχανών..............................................................224 Φυσικά, Χημικά και Βιολογικά Τεχνήματα.............................................................. 227 Ζωικά Τεχνήματα, Κοινωνικά Τεχνήματα, ο Πλανήτης ως Τέχνημα . . . 230 Για την Ανθρώπινη Εμπειρία Εργαλείων και Μηχανών ..........................................232 Η Κοινωνική Διάσταση των Τεχνημάτων................................................................. 236 Προς μια Φαινομενολογία των Τεχνημάτων..............................................................238 Υποσημειώσεις τον 7ου κεφαλαίου ...........................................................................250 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΚΤΩ Μορφε'ς της Τεχνολογίας ως Γνώσης..........................................................................259 Γνωσιακή ανάπτυξη και Μύθοι στην τεχνολογία........................................................262 Η Φαινομενολογία της Τεχνικής Δεξιότητας.............................................................. 263 Αρχές, Νόμοι, Κανόνες και Θεο^ρίες.......................................................................... 265 Εναντίον της Τεχνολογίας ως Εφαρμοσμένης Επιστήμης ......................................... 268 Κυβερνητική ................................................................................................................274 Αρχαία και Σύγχρονη Τεχνολογία................................................................................277 Υποσημειώσεις του 8ου κεφαλαίου ...........................................................................279 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΝΙΑ Η Τεχνολογία ως Δραστηριότητα................................................................................ 283 Η Τεχνολογία ως Δραστηριότητα................................................................................ 283 Η Πράξη της Δημιουργίας............................................................................................284 Η Διαδικασία της Χρήσης............................................................................................ 309 Εργασία: Από την Αλλοτριωμένη Εργασία στη «Δράση μέσα στη Φύση» . . 320 Και Πάλι, Αρχαία Έναντι Σύγχρονης Τεχνολογίας..................................................... 327 Υποσημειώσεις του 9ον κεφαλαίου ........................................................................... 328 Η Τεχνολογική Σκιγη χχχί χχχίϊ Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑ Μορφές της Τεχνολογίας ως Βούλησης ...................................................................343 Φιλοσοφίες της Τεχνολογίας ως Βούλησης .............................................................. 343 Η Βούληση ως Εννοιολογικό Πρόβλημα σε σχέση με την Τεχνολογία . . 347 Φιλοσοφίες της Βούλησης σε σχέση με την Τεχνολογία..........................................351 Προς την Ηθική .......................................................................................................... 356 Τεχνολογία και Αδυναμία της Θέλησης..................................................................... 357 Υποσημειώσεις τον ΙΟον κεψαλαίον.........................................................................364 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Συνεχίζοντας τις Σκέψεις για την Τεχνολογία.............................................................367 Εξετάζοντας και πάλι το Επιχείρημα ..........................................................................367 Το Πεδίο Σπουδών «Επιστήμη, Τεχνολογία, Κοινωνία»............................................ 372 Υποσημειώσεις τον Σνμπεράσματος.......................................................................... 376 ΕΠΙΛΟΓΟΣ Τρεις Τρόποι του Είναι-με-την Τεχνολογία ................................................................377 Είναι-με: Από τα Πρόσωπα στην Τεχνική .................................................................. 377 Αρχαίος Σκεπτικισμός ..................................................................................................379 Η Αισιοδοξία του Διαφωτισμού...................................................................................386 Ρομαντική Αντίδραση...................................................................................................393 Κατακλείδα .................................................................................................................. 403 Υποσημειώσεις τον Επίλογον......................................................................................404 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 4 1 1