Οι ψυχώσεις Σεμινάριο τρίτο: 1955-1956

Description

από την 409 και κάτω κείμενο σε ocr επιμέλεια: Βλάσης Σκολίδης μετάφραση: Ρούλη Χριστοπούλου, Βλάσης Σκολίδης επιμέλεια σειράς: Βλάσης Σκολίδης Δεν ξεπερνούσαν τα τριάντα άτομα οι ψυχίατροι και ψυχολόγοι που παρακολούθησαν στο Παρίσι, στα μέσα της δεκαετίας του '50, το σεμινάριο για τις ψυχώσεις του Ζακ Λακάν. Σήμερα το μελετούν χιλιάδες αναγνώστες, σε πολλές γλώσσες. Το τρίτο σεμινάριο είναι διάβημα μεγάλης επιστημολογικής αξίας: συντελείται σε αυτό η μετάβαση από τη φαινομενολογική θεώρηση των ψυχωτικών εκδηλώσεων, η οποία χαρακτηρίζει τις διάφορες ψυχιατρικές ή ψυχοδυναμικές προσεγγίσεις, στη δομική θεώρηση, σύμφωνα με την οποία η ψύχωση αποτελεί πρωτίστως διαφορετική σχέση με τη γλώσσα, με το σημαίνον. Όπως διδάσκει ο Λακάν, η διαφοροποίηση της ψύχωσης από τη νεύρωση ανάγεται σε άλλη οργάνωση του συμβολικού πεδίου, από την οποία προκύπτει διαφορετική υποκειμενική πρόσληψη της σκέψης και του σώματος. Στην ψύχωση δεν λειτουργεί η συμβολική διάσταση του οιδιποδείου, απουσιάζει ο κανονιστικός ρόλος του Ονόματος του Πατρός, και το υποκείμενο υφίσταται κάποια δικά του στοιχεία ως ξένα ή αινιγματικά: ψευδαισθήσεις, αποπροσωποποίηση, ψυχωτικό άγχος, είναι εκδηλώσεις του αλλότριου στο παραλήρημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, εδώ, το παρανοϊκό παραλήρημα του Γερμανού δικαστή Σρέμπερ, το οποίο είχε ήδη εμπνεύσει στον Φρόιντ μια συναρπαστική μελέτη. Το σεμινάριο για τις Ψυχώσεις ανήκει στην πρώτη, πολύ δημιουργική, περίοδο της διδασκαλίας του Λακάν, κατά την οποία θέτει τις βάσεις του εννοιολογικού του συστήματος. Είναι ένα από τα πιο "κλινικά" σεμινάρια, διανθισμένο με παραδείγματα από παρουσιάσεις ασθενών και με πολλές γλωσσολογικές, λογοτεχνικές ή φιλοσοφικές αναφορές. Η προσεγμένη μεταφραστική εργασία το καθιστά ιδιαίτερα εύληπτο στον Έλληνα αναγνώστη. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος στην ελληνική έκδοση ................................................................... 9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΨΥΧΩΣΕΩΝ Α' Εισαγωγή στο ζήτημα των ψυχώσεων................................................... 17 Β' Η σημασία του παραληρήματος............................................................ 31 Γ Ο Αλλος και η ψύχωση ......................................................................... 45 Δ' «Έρχομαι από τον χασάπη» ................................................................. 61 ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΨΥΧΩΤΙΚΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ Ε' Για έναν Θεό που δεν εξαπατά και για έναν που εξαπατά .................... 77 Παράρτημα.............................................................................................. 89 ΣΤ Το ψυχωτικό φαινόμενο και ο μηχανισμός του .................................... 91 Ζ' Η φαντασιακή διάλυση ........................................................................ 109 Η' Η συμβολική φράση ............................................................................ 123 Θ' Για το μη νόημα, και για τη δομή του Θεού ........................................ 139 Γ Για το σημαίνον μέσα στο πραγματικό, και για το θαύμα του ουρλιαχτού............................................................................................. 153 ΙΑ' Για την απόρριψη ενός πρωταρχικού σημαίνοντος ............................. 167 ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΑΙΝΟΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΑΙΝΟΜΕΝΟ ΙΒ' Το υστερικό ερώτημα........................................................................... 185 ΙΤ Το υστερικό ερώτημα (2): «Τι ει\αι γυναίκα;»..................................... 199 ΙΔ' Το σημαίνον, ως τέτοιο, δεν σημαίνει τίποτε....................................... 209 ΙΕ' Για τα πρωταρχικά σημαίνοντα και την έλλειψη ενός ......................... 223 ΙΣΤ Γραμματείς του ψυχασθενούς ................................................................ 235 ΙΖ' Μεταφορά και μετωνυμία (1): «Το δεμάτι του δεν ήταν φειδωλό, ούτε μοχθηρό» .......................................................................................... 243 ΙΗ' Μεταφορά και μετωνυμία (2): Σημαίνουσα άρθρωση και μεταβίβαση σημαινομένου ................................................................................. 253 ΙΘ' Διάλεξη: Ο Φρόιντ μέσα στον αιώνα ......................................................... 263 ΤΟ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΤΡΗΜΑΤΟΣ Κ' Το κάλεσμα, ο υπαινιγμός.......................................................................... 281 ΚΑ' Το σημείο διαρραφης.................................................................................... 293 ΚΒ' «Είσαι εκείνος που θα με ακολουθείς» ........................................................ 307 ΚΠ Ο κεντρικός δρόμος και το σημαίνον «είμαι πατέρας» ................................ 321 ΚΔ' «Είσαι»........................................................................................................... 331 ΚΕ' Ο φαλλός και το ατμοσφαιρικό φαινόμενο.................................................... 347 ΕΠΙΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ Ντάνιελ Πάονλ Σρέμπερ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΕΝΟΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΥΣ (Αποσπάσματα) — Επιστολή προς τον καθηγητή Φλέχσιχ ....................................................... 365 — Κεφάλαιο Λ' ............................................................................................... 369 — Κεφάλαιο Ε' ............................................................................................... 373 — Περί των ψευδαισθήσεων............................................................................ 375 ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ............................................................................ 377 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗ ....................................................................... 381 ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΚΥΡΙΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ.................................................................. 403